Shloka 24

मधुवनभङ्गः

The Disruption of Madhuvana and Dadhimukha’s Complaint

Devanagari script

वृक्षस्थांश्च तलस्थांश्च वानरान् बलदर्पितान्।अभ्यक्रामंस्ततो वीराः पालास्तत्र सहस्रशः।।5.62.24।।

Transliteration

vṛkṣasthāṃś ca talasthāṃś ca vānarān baladarpitān |

abhyakrāmaṃs tato vīrāḥ pālās tatra sahasraśaḥ ||5.62.24||

Translation

Entonces, por millares, los heroicos guardias atacaron a aquellos vánaras, envanecidos de su fuerza, ya estuvieran sobre los árboles o en el suelo bajo ellos.

Word by Word

• वृक्षस्थान्: those on trees
• वृक्षस्थान्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: वृक्ष + स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (वृक्षे स्थाः = tree-situated); पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषण (of vānarān)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (conjunction)

• तलस्थान्: those on the ground
• तलस्थान्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तल + स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (तले स्थाः = ground-situated); पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषण

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (conjunction)

• वानरान्: vanaras
• वानरान्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• बलदर्पितान्: proud of strength
• बलदर्पितान्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: बल + दर्पित (कृदन्त, प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; दर्पित (क्त)

• अभ्यक्रामन्: attacked / advanced upon
• अभ्यक्रामन्: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: अभि-√क्रम् (धातु)
• Form: लङ् (imperfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद

• ततः: then
• ततः: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb: then/from there)

• वीराः: heroes
• वीराः: कर्ता (Kartā/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वीर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• पालाः: guards
• पालाः: कर्ता (Kartā/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• तत्र: there
• तत्र: देशाधिकरण
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb of place)

• सहस्रशः: in thousands
• सहस्रशः: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: सहस्रशः (अव्यय)
• Form: अव्यय (distributive adverb: by thousands)

Context

Then the heroic guards in their thousands fell on the vanaras proud of their power on and under the tala trees.

Characters & Entities

• guards (pālāḥ)
• vanaras
• trees

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Role-dharma: the guards act according to their duty to protect what they are appointed to guard, even against powerful intruders.

What is the narrative situation?

The guards mobilize in large numbers and engage the vanaras positioned both above and below the trees.

Which character virtue is emphasized?

Vigilance and steadfastness in service—protective duty performed collectively and promptly.