Shloka 27

अक्षवधः (The Slaying of Prince Aksha)

Sundarakāṇḍa Sarga 47

Devanagari script

अयं महात्मा च महांश्च वीर्यत स्समाहितश्चातिसहश्च संयुगे।असंशयं कर्मगुणोदयादयं सनागयक्षैर्मुनिभिश्च पूजितः।।5.47.27।।

Transliteration

ayaṃ mahātmā ca mahāṃś ca vīryataḥ samāhitaś cātisahaś ca saṃyuge |

asaṃśayaṃ karmaguṇodayād ayaṃ sanāgayakṣair munibhiś ca pūjitaḥ ||5.47.27||

Translation

«Este es magnánimo y verdaderamente grande en valor: firme en la batalla y de resistencia extraordinaria. Sin duda, por la excelencia de sus obras y virtudes, es honrado incluso por nāgas, yakṣas y sabios.»

Word by Word

• अयम्: this (one/hero)
• अयम्: कर्ता (subject)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (masc nominative singular)

• महात्मा: great-souled person
• महात्मा: कर्ता (apposition to subject)
• Type: Noun
• Root: महात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (masc nominative singular)

• च: and
• च: समुच्चय (connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपातः (conjunctive particle ‘and’)

• महान्: great, eminent
• महान्: विशेषणम् (qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (masc nominative singular)

• च: and
• च: समुच्चय (connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपातः (conjunctive particle)

• वीर्यतः: in/through valour; by prowess
• वीर्यतः: हेतु/कारण (cause/ground; adverbial)
• Type: Noun
• Root: वीर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे पञ्चमी-विभक्तिः एकवचनम् (neut ablative singular); हेतौ/कारणे (in respect of/from the standpoint of)

• समाहितः: composed, concentrated
• समाहितः: विशेषणम् (qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: सम्-आ-धा (धातु) → समाहित (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः भूतकर्मणि/स्थितिवाचकः (past passive participle used adjectivally)

• च: and
• च: समुच्चय (connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपातः (conjunctive particle)

• अतिसहः: very enduring, highly forbearing
• अतिसहः: विशेषणम् (qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: अतिसह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (masc nominative singular)

• च: and
• च: समुच्चय (connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपातः (conjunctive particle)

• संयुगे: in battle, in combat
• संयुगे: अधिकरण (location/context)
• Type: Noun
• Root: संयुग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः एकवचनम् (neut locative singular)

• असंशयम्: undoubtedly
• असंशयम्: क्रियाविशेषण (sentence adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: असंशयम् (अव्यय/नपुंसक-प्रातिपदिक)
• Form: निश्चयार्थक-अव्ययम् (indeclinable adverb: ‘without doubt’)

• कर्मगुणोदयात्: from/owing to the rise of virtues in deeds; because of excellent actions
• कर्मगुणोदयात्: हेतु/कारण (cause)
• Type: Noun
• Root: कर्म + गुण + उदय (प्रातिपदिकानि)
• Form: समासः: कर्मगुणोदय (षष्ठी-तत्पुरुषः/निर्देश-तत्पुरुषः: ‘कर्मणां गुणानाम् उदयः’/‘कर्मगुणानाम् उदयः’); पञ्चमी-विभक्तिः एकवचनम् (ablative singular)

• अयम्: this (one)
• अयम्: कर्ता (subject; reiterated)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (masc nominative singular)

• सनागयक्षैः: by/with the nāgas and yakṣas
• सनागयक्षैः: करण (agent/instrument in passive construction)
• Type: Noun
• Root: स + नाग + यक्ष (प्रातिपदिकानि)
• Form: समासः: सनागयक्ष (सह-पूर्वपद-तत्पुरुषः: ‘नागैः सह यक्षैः’ = ‘with nāgas and yakṣas’); पुंलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः बहुवचनम् (masc instrumental plural)

• मुनिभिः: by sages
• मुनिभिः: करण (agent/instrument in passive construction)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः बहुवचनम् (masc instrumental plural)

• च: and
• च: समुच्चय (connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपातः (conjunctive particle)

• पूजितः: honored, worshipped, revered
• पूजितः: क्रिया (predicate in passive)
• Type: Verb
• Root: पूज् (धातु) → पूजित (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त-प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्तः भूतकर्मणि (past passive participle); पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (masc nominative singular); वाक्ये कर्मणि-प्रयोगः (passive sense: ‘is/has been honored’)

Context

'He is a great self. His valour is also admirable. He is focused in battle and highly tolerant. There is no doubt that on account of his excellence even nagas, yakshas andsages offer salutations to him.

Characters & Entities

• Hanumān
• Nāga
• Yakṣa
• Muni

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

True greatness is grounded in conduct (karma) and virtues (guṇa). Honor is portrayed as the natural outcome of righteous excellence, recognized even beyond one’s own community.

What is the narrative situation?

Akṣa confronts Hanumān and, before escalating the fight, evaluates Hanumān’s stature—his composure, endurance, and widely acknowledged merit.

Which character virtue is emphasized?

Steadiness under pressure (samāhita) and endurance/forbearance (atisaha), joined to proven excellence in action (karmaguṇa).