Sarga 16

Verse 1

प्रशस्य तु प्रशस्तव्यां सीतां तां हरिपुङ्गवः।गुणाभिरामं रामं च पुनश्चिन्तापरोऽभवत्।।5.16.1।।

Habiendo alabado a Sītā, digna de alabanza, el más excelso de los monos volvió a hundirse en la inquieta reflexión, recordando también a Rāma, amable por sus virtudes.

Verse 2

स मुहूर्तमिव ध्यात्वा बाष्पपर्याकुलेक्षणः।सीतामाश्रित्य तेजस्वी हनूमान्विललाप ह।।5.16.2।।

Hanumān, resplandeciente, meditó por un instante; con los ojos turbados por las lágrimas al pensar en Sītā, prorrumpió en lamentación.

Verse 3

मान्या गुरुविनीतस्य लक्ष्मणस्य गुरुप्रिया।यदि सीताऽऽपि दुःखार्ता कालो हि दुरतिक्रमः।।5.16.3।।

Si incluso Sītā—honrada por el disciplinado Lakṣmaṇa y amada por los mayores—padece así el dolor, entonces en verdad el Tiempo es difícil de vencer.

Verse 4

रामस्य व्यवसायज्ञा लक्ष्मणस्य च धीमतः।नात्यर्थं क्षुभ्यते देवी गङ्गेव जलदागमे।।5.16.4।।

Conociendo la firme determinación de Rāma y el poder del sabio Lakṣmaṇa, la reina no se turba en exceso, como el Gaṅgā cuando llegan las nubes de lluvia.

Verse 5

तुल्यशीलवयोवृत्तां तुल्याभिजनलक्षणाम्।राघवोऽऽर्हति वैदेहीं तं चेयमसितेक्षणा।।5.16.5।।

Rāghava es digno de Vaidehī, igual a él en carácter, edad, conducta, linaje y signos auspiciosos; y esta dama de ojos oscuros es digna de él.

Verse 6

तां दृष्ट्वा नवहेमाभां लोककान्तामिव श्रियम्।जगाम मनसा रामं वचनं चेदमब्रवीत्।।5.16.6।।

Al verla—resplandeciente como oro recién labrado, como Śrī (Lakṣmī), amada por todo el mundo—Hanumān dirigió su mente a Rāma y pronunció estas palabras.

Verse 7

अस्या हेतोर्विशालाक्ष्या हतो वाली महाबलः।रावणप्रतिमो वीर्ये कबन्धश्च निपातितः।।5.16.7।।

Por causa de ella, la de grandes ojos, fue abatido el poderosísimo Vālī; y también Kabandha fue derribado, guerrero cuyo valor era comparable al de Rāvaṇa.

Verse 8

विराधश्च हतः सङ्ख्ये राक्षसो भीमविक्रमः।वने रामेण विक्रम्य महेन्द्रेणेव शम्बरः।।5.16.8।।

Y Virādha, el rākṣasa de terrible poder, fue muerto en combate en el bosque por Rāma, así como Śambara fue vencido por el gran Indra.

Verse 9

चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम्।निहतानि जनस्थाने शरैरग्निशिखोपमैः।।5.16.9।।

En Janasthana, catorce mil rākṣasas de actos terribles fueron abatidos por flechas semejantes a lenguas de fuego.

Verse 10

खरश्च निहतसङ्ख्ये त्रिशिराश्च निपातितः।दूषणश्च महातेजा रामेण विदितात्मना।।5.16.10।।

En la batalla fue destruido Khara; Triśiras cayó abatido; y también el poderosísimo Dūṣaṇa—por Rāma, conocedor de Sí mismo y firme en el recto discernimiento.

Verse 11

ऐश्वर्यं वानराणां च दुर्लभं वालिपालितम्।अस्या निमित्ते सुग्रीवः प्राप्तवान् लोकसत्कृतम्।।5.16.11।।

Por causa de ella (Sītā), Sugrīva obtuvo la difícil soberanía de los vānaras—antes custodiada por Vāli—y alcanzó honra y reconocimiento en el mundo.

Verse 12

सागरश्च मया क्रान्तश्श्रीमान्नदनदीपतिः।अस्या हेतोर्विशालाक्ष्याः पुरी चेयमवेक्षिता।।5.16.12।।

Por la causa de aquella dama de grandes ojos (Sītā), crucé el océano—señor espléndido de ríos y corrientes—y también he contemplado ahora esta ciudad.

Verse 13

यदि रामः समुद्रान्तां मेदिनीं परिवर्तयेत्।अस्याः कृते जगच्चापि युक्तमित्येव मे मतिः।।5.16.13।।

Si Rāma llegara a trastornar la tierra ceñida por el océano—o incluso el mundo entero—por causa de ella, yo juzgo que eso es del todo justo.

Verse 14

राज्यं वा त्रिषु लोकेषु सीता वा जनकात्मजा।त्रैलोक्यराज्यं सकलं सीताया नाप्नुयात्कलाम्।।5.16.14।।

Sea la soberanía sobre los tres mundos, o Sītā, hija de Janaka: el dominio pleno de los tres mundos no alcanzaría ni a la decimosexta parte del valor de Sītā.

Verse 15

इयं सा धर्मशीलस्य मैथिलस्य महात्मनः।सुता जनकराजस्य सीता भर्तृदृढव्रता।।5.16.15।।उत्थिता मेदिनीं भित्त्वा क्षेत्रे हलमुखक्षते।पद्मरेणुनिभैः कीर्णा शुभैः केदारपाम्सुभिः।।5.16.16।।

Ésta es Sītā, la hija del rey Janaka de Mithilā, aquel magnánimo y justo; firme en su voto de inquebrantable fidelidad a su esposo.

Verse 16

इयं सा धर्मशीलस्य मैथिलस्य महात्मनः।सुता जनकराजस्य सीता भर्तृदृढव्रता।।5.16.15।।उत्थिता मेदिनीं भित्त्वा क्षेत्रे हलमुखक्षते।पद्मरेणुनिभैः कीर्णा शुभैः केदारपाम्सुभिः।।5.16.16।।

Ella surgió al hendir la tierra, en un campo herido por el filo del arado, esparcida de bendito polvo de los surcos, semejante al polvillo de polen de los lotos.

Verse 17

विक्रान्तस्यार्यशीलस्य संयुगेष्न्विवर्तिनः।स्नुषा दशरथस्यैषा ज्येष्ठा राज्ञो यशस्विनी।।5.16.17।।

Esta ilustre señora es la primogénita nuera del rey Daśaratha: valiente, de noble conducta, y en la batalla jamás se volvió atrás.

Verse 18

धर्मज्ञस्य कृतज्ञस्य रामस्य विदितात्मनः।इयं सा दयिता भार्या राक्षसीवशमागता।।5.16.18।।

Ella es la amada esposa de Rāma—conocedor del dharma, agradecido y dueño de sí—y ahora ha caído bajo el dominio de las rākṣasīs.

Verse 19

सर्वान् भोगान्परित्यज्य भर्तृस्नेहबलात्कृता।अचिन्तयित्वा दुःखानि प्रविष्टा निर्जनं वनम्।।5.16.19।।संतुष्टा फलमूलेन भर्तृशुश्रूषणे रता।या परां भजते प्रीतिं वनेऽऽपि भवने यथा।।5.16.20।।सेयं कनकवर्णाङ्गी नित्यं सुस्मितभाषिणी।सहते यातनामेतामनर्थानामभागिनी।।5.16.21।।

Movida por la fuerza de su amor al esposo, renunció a todo deleite; sin pensar en las penas, entró en el bosque solitario.

Verse 20

सर्वान् भोगान्परित्यज्य भर्तृस्नेहबलात्कृता।अचिन्तयित्वा दुःखानि प्रविष्टा निर्जनं वनम्।।5.16.19।।संतुष्टा फलमूलेन भर्तृशुश्रूषणे रता।या परां भजते प्रीतिं वनेऽऽपि भवने यथा।।5.16.20।।सेयं कनकवर्णाङ्गी नित्यं सुस्मितभाषिणी।सहते यातनामेतामनर्थानामभागिनी।।5.16.21।।

Satisfecha con frutos y raíces, entregada al servicio de su esposo, halló la dicha suprema aun en el bosque, como si estuviera en un palacio.

Verse 21

सर्वान् भोगान्परित्यज्य भर्तृस्नेहबलात्कृता।अचिन्तयित्वा दुःखानि प्रविष्टा निर्जनं वनम्।।5.16.19।।संतुष्टा फलमूलेन भर्तृशुश्रूषणे रता।या परां भजते प्रीतिं वनेऽऽपि भवने यथा।।5.16.20।।सेयं कनकवर्णाङ्गी नित्यं सुस्मितभाषिणी।सहते यातनामेतामनर्थानामभागिनी।।5.16.21।।

Esta misma mujer, de miembros dorados, siempre de palabra suave y sonriente, que nunca antes compartió tal infortunio, ahora soporta este tormento.

Verse 22

इमां तु शीलसम्पन्नां द्रष्टुमर्हति राघवः।रावणेन प्रमथितां प्रपामिव पिपासितः।।5.16.22।।

Rāghava merece ver a esta mujer de virtud perfecta, atormentada por Rāvaṇa, como un sediento anhela llegar a un manantial.

Verse 23

अस्या नूनं पुनर्लाभाद्राघवः प्रीतिमेष्यति।राजा राज्यपरिभ्रष्टः पुनः प्राप्येव मेदिनीम्।।5.16.23।।

Sin duda, al recobrarla, Rāghava volverá a la alegría, como un rey despojado de su reino que se siente restaurado al recuperar la tierra.

Verse 24

कामभोगैः परित्यक्ता हीना बन्धुजनेन च।धारयत्यात्मनो देहं तत्समागमकाङ्क्षिणी।।5.16.24।।

Privada de los goces y separada de sus parientes, sostiene su propio cuerpo sólo por el anhelo de reunirse con ellos.

Verse 25

नैषा पश्यति राक्षस्यो नेमान्पुष्पफलद्रुमान्।एकस्थहृदया नूनं राममेवानुपश्यति।।5.16.25।।

No mira a las rākṣasīs ni a estos árboles cargados de flores y frutos; con el corazón fijo en un solo punto, sin duda contempla sólo a Rāma en su mente.

Verse 26

भर्ता नाम परं नार्या भूषणं भूषणादपि।एषा तु रहिता तेन भूषणार्हा न शोभते।।5.16.26।।

Para una mujer casada, el esposo es el ornamento supremo, más alto que cualquier joya. Separada de él, aunque digna de adornos, no resplandece con ellos.

Verse 27

दुष्करं कुरुते रामो हीनो यदनया प्रभुः।धारयत्यात्मनो देहं न दुःखेनावसीदति।।5.16.27।।

Rāma, aunque es un señor, realiza algo muy difícil: separado de ella, aún sostiene su propio cuerpo y no se derrumba bajo la pena.

Verse 28

इमामसितकेशान्तां शतपत्रनिभेक्षणाम्।सुखार्हां दुःखितां दृष्ट्वा ममापि व्यथितं मनः।।5.16.28।।

Al verla—de cabellos oscuros, de ojos como loto, digna de dicha—ahora hundida en el dolor, también mi mente se aflige.

Verse 29

क्षतिक्षमा पुष्करसन्निभाक्षी या रक्षिता राघवलक्ष्मणाभ्याम्।सा राक्षसीभिर्विकृतेक्षणाभिः संरक्ष्यते सम्प्रति वृक्षमूले।।5.16.29।।

Ella—paciente como la tierra, de ojos semejantes al loto—que fue protegida por Rāghava y Lakṣmaṇa, ahora es custodiada al pie de un árbol por rākṣasīs de mirada torcida y terrible.

Verse 30

हिमहतनलिनीव नष्टशोभा व्यसनपरम्परया निपीड्यमाना।सहचररहितेव चक्रवाकी जनकसुता कृपणां दशां प्रपन्ना।।5.16.30।।

Su hermosura se apagó como un loto herido por la escarcha, oprimida por una cadena de desdichas; como una cakravākī privada de su compañero, la hija de Janaka ha caído en un estado lamentable.

Verse 31

अस्या हि पुष्पावनताग्रशाखाः शोकं दृढं वै जनयन्त्यशोकाः।हिमव्यपायेन च शीतरश्मि रभ्युत्थितो नैकसहस्ररश्मि:।।5.16.31।।

Para ella, los árboles aśoka, cuyas puntas de ramas se inclinan por el peso de las flores, no engendran sino un dolor firme; y, pasado el invierno, aun la luna de rayos frescos y el sol de mil rayos al alzarse lo acrecientan.

Verse 32

इत्येवमर्थं कपिरन्ववेक्ष्य सीतेयमित्येव निविष्टबुद्धि:।संश्रित्य तस्मिन्निषसाद वृक्षे बली हरीणामृषभस्तरस्वी।।5.16.32।।

Así, tras considerar el asunto, el mono quedó firmemente convencido: «Ésta es Sītā». Refugiándose en aquel árbol, se sentó allí el fuerte y veloz toro entre los monos.