Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

अङ्गद

उपदेशः — Hanuman’s Counsel to Angada on Succession and Strategy

आपूर्यमाणं शश्वच्च तेजोबलपराक्रमैः।शशिनं शुक्लपक्षादौ वर्धमानमिव श्रिया।।।।बृहस्पतिसमं बुद्ध्या विक्रमे सदृशं पितुः।शुश्रूषमाणं तारस्य शक्रस्येव पुरन्दरम्।।।।भर्तुरर्थे परिश्रान्तं सर्वशास्त्रविदांवरम्।अभिसन्धातुमारेभे हनूमानङ्गदं ततः।।।।

āpūryamāṇaṁ śaśvac ca tejo-bala-parākramaiḥ |

śaśinaṁ śuklapakṣādau vardhamānam iva śriyā ||

bṛhaspati-samaṁ buddhyā vikrame sadṛśaṁ pituḥ |

śuśrūṣamāṇaṁ tārāyāḥ śakrasyeva purandaram ||

bhartur arthe pariśrāntaṁ sarva-śāstra-vidāṁ varam |

abhisandhātum ārebhe hanūmān aṅgadaṁ tataḥ ||

Entonces Hanumān se dispuso a atraer deliberadamente a Aṅgada al consejo: Aṅgada, que sin cesar se colmaba de brillo, fuerza y valor, creciendo en esplendor como la luna al inicio de la quincena luminosa; cuya inteligencia igualaba a la de Bṛhaspati y cuyo arrojo se asemejaba al de su padre; que servía a Tārā como Indra, el quebrantador de fortalezas, escucha a su preceptor; y que, aunque fatigado por la causa de su señor, era el primero entre los versados en los śāstras.

āpūryamāṇambeing filled
āpūryamāṇam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootā-√pṝ (पॄ धातु)
Formवर्तमानकाले कर्मणि-प्रयोगे शानच्/मान-प्रत्ययान्त (present passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘aṅgadam’ इत्यस्य विशेषणम्
śaśvatconstantly
śaśvat:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootśaśvat (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (always/constantly)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
tejas-bala-parākramaiḥwith brilliance, strength, and valour
tejas-bala-parākramaiḥ:
Karana (करण)
TypeNoun
Roottejas (प्रातिपदिक) + bala (प्रातिपदिक) + parākrama (प्रातिपदिक)
Formइतरेतर-द्वन्द्व-समास, पुंलिङ्ग, तृतीया (Ins), बहुवचन; साधन/हेतु-भावे
śaśinamthe moon
śaśinam:
Upamana (उपमान)
TypeNoun
Rootśaśin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
śukla-pakṣa-ādauat the beginning of the bright fortnight
śukla-pakṣa-ādau:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśukla (प्रातिपदिक) + pakṣa (प्रातिपदिक) + ādi (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी-तत्पुरुष (śuklasya pakṣasya ādau), पुंलिङ्ग, सप्तमी (Loc), एकवचन
vardhamānamgrowing/increasing
vardhamānam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Root√vṛdh (वृध् धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शानच्/मान), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘śaśinam’ इत्यस्य विशेषणम् (upamā)
ivalike
iva:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formउपमावाचक-अव्यय (like/as)
śriyāwith splendour/fortune
śriyā:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootśrī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
bṛhaspati-samamequal to Bṛhaspati
bṛhaspati-samam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootbṛhaspati (प्रातिपदिक) + sama (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (upamāna-nirdeśa), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘aṅgadam’ इत्यस्य विशेषणम्
buddhyāin intellect/by intellect
buddhyā:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootbuddhi (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
vikramein valour
vikrame:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootvikrama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
sadṛśamsimilar
sadṛśam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsadṛśa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘aṅgadam’ इत्यस्य विशेषणम्
pituḥof (his) father
pituḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootpitṛ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Gen), एकवचन
śuśrūṣamāṇamserving/attending
śuśrūṣamāṇam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootśuśrūṣ (desiderative stem from √śru, ‘to wish to hear/serve’)
Formवर्तमानकृदन्त (शानच्/मान), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘aṅgadam’ इत्यस्य विशेषणम्
tārasyaof Tara
tārasya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottārā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
śakrasyaof Indra (Śakra)
śakrasya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootśakra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
ivalike
iva:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formउपमावाचक-अव्यय
purandaramPurandara (Indra)
purandaram:
Upamana (उपमान)
TypeNoun
Rootpurandara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उपमान (Indra)
bhartuḥof the lord/king
bhartuḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootbhartṛ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
arthefor the sake (of)
arthe:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootartha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; हेतौ/प्रयोजने (for the sake of)
pariśrāntamwearied/exhausted
pariśrāntam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpari-√śram (श्रम् धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘aṅgadam’ इत्यस्य विशेषणम्
sarva-śāstra-vidāmof the knowers of all treatises
sarva-śāstra-vidām:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootsarva (प्रातिपदिक) + śāstra (प्रातिपदिक) + vid (प्रातिपदिक; ‘knower’)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (sarveṣāṃ śāstrāṇāṃ vidāṃ), पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; ‘vidāṃ’ = gen.pl of ‘vid’
varamthe best/excellent one
varam:
Visheshana (विशेषण)
TypeNoun
Rootvara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘श्रेष्ठ’ अर्थे; ‘aṅgadam’ इत्यस्य विशेषणरूपेण
abhisandhātumto consult/deliberate
abhisandhātum:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootabhi-sam-√dhā (धा धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), ‘to deliberate/consult/plan’
ārebhebegan
ārebhe:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootā-√rabh (रभ् धातु)
Formलिट् (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
hanūmānHanuman
hanūmān:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roothanūmat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
aṅgadamAngada
aṅgadam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootaṅgada (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
tataḥthen/thereupon
tataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअनन्तर/अपादानार्थक-अव्यय (then/thereupon)

Hanuman proceeded to win over Angada, who was ever shining in strength and valour, who was growing in majesty constantly like the Moon in the bright fornight, whose intellectual prowess was equal to that of Brhaspati, who was equal to his father in valour and who was well-versed in all sastras. Angada was listening toTara like Indra listened to Sukra (preceptor of the demons).

H
Hanuman
A
Angada
T
Tara
B
Brihaspati
I
Indra (Shakra/Purandara)

FAQs

Dharma in governance relies on qualified counsel: the narrative frames Angada as worthy of instruction and Hanumān as a responsible advisor acting for the common good.

The narrator introduces Angada’s qualities and states that Hanumān begins a focused effort to counsel and persuade him.

Angada’s capability (valor, learning, service) and Hanumān’s deliberative wisdom—preparing the ground for dharmic reconciliation.