Shloka 6

सीतावियोगे रामविलापः

Rāma’s Lament in Separation from Sītā

Devanagari script

परिहासेन किं सीते परिश्रान्तस्य मे प्रिये।अयं स परिहासोऽपि साधु देवि न रोचते।।3.62.6।।

Transliteration

parihāsena kiṃ sīte pariśrāntasya me priye | ayaṃ sa parihāso 'pi sādhu devi na rocate || 3.62.6 ||

Translation

Sītā, amada mía, ¿por qué bromear cuando estoy rendido? Aun ese juego no me agrada ahora, oh señora.

Word by Word

• परिहासेन: by joking
• परिहासेन: Karana/Hetu (करण/हेतु)
• Type: Noun
• Root: परिहास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन

• किम्: why/what
• किम्: Sambandha (प्रश्न)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; प्रश्नार्थक

• सीते: O Sītā
• सीते: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सीता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन

• परिश्रान्तस्य: of (me) exhausted
• परिश्रान्तस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: परि-श्रान्त (प्रातिपदिक/कृदन्त-भाव)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; ‘मे’ इत्यस्य विशेषणम् (‘of me who is exhausted’)

• मे: my/of me
• मे: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6), एकवचन

• प्रिये: O beloved
• प्रिये: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन

• अयम्: this
• अयम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• सः: that
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; ‘परिहासः’ इत्यस्य विशेषण-प्रयोगः (‘that very’)

• परिहासः: joke
• परिहासः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: परिहास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• अपि: even/also
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अप्यर्थक-निपातः (‘also/even’)

• साधु: well/indeed
• साधु: Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: साधु (अव्यय/विशेषण-प्रयोग)
• Form: अव्यय; प्रशंसार्थक/रीत्यर्थक (‘well/indeed’)

• देवि: O lady
• देवि: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध-निपातः

• रोचते: is pleasing/approved
• रोचते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: रुच् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्

Context

O Devi! I can see both your thighs which resemble banana trunk hidden behind a banana plant. It is not possible for you to hide them from me.

Characters & Entities

• Rāma
• Sītā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Right conduct is contextual: dharma includes knowing what is fitting (aucitya). What may be harmless in ease becomes improper in crisis.

What is the narrative situation?

Rāma, fatigued and distressed, continues calling for Sītā, still half-imagining her presence.

Which character virtue is emphasized?

Appropriateness and restraint—Rāma insists on seriousness when circumstances demand it.