Shloka 21

सीताया रावणनिन्दा — अशोकवनिकाप्रवेशः

Sita’s Rebuke of Ravana; Removal to the Ashoka Grove

Devanagari script

इदं शरीरं निस्संज्ञं बन्ध वा खातयस्व वा।नेदं शरीरं रक्षयं मे जीवितं वापि राक्षस।।।।न तु शक्ष्याम्युपक्रोशं पृथिव्यां दातुमात्मनः।

Transliteration

idaṃ śarīraṃ nissaṃjñaṃ bandha vā khātayasva vā | nedaṃ śarīraṃ rakṣyaṃ me jīvitaṃ vāpi rākṣasa || na tu śakṣyāmy upakrośaṃ pṛthivyāṃ dātum ātmanaḥ |

Translation

Este cuerpo es ahora insensible; átalo o entiérralo si lo deseas. Para mí, ni este cuerpo ni la vida misma merecen ser preservados a costa del honor; no seré capaz de entregar mi propio nombre a la desgracia sobre la tierra.

Word by Word

• इदम्: this
• इदम्: कर्ता (subject)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति (1st case); एकवचन (singular)

• शरीरम्: body
• शरीरम्: कर्ता (subject)
• Type: Noun
• Root: शरीर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति (1st case); एकवचन (singular)

• निस्संज्ञम्: unconscious, senseless
• निस्संज्ञम्: विशेषण (of subject)
• Type: Adjective
• Root: निस् + संज्ञा (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति (1st case); एकवचन (singular); विशेषण (qualifier)

• बन्ध: bind (it)
• बन्ध: क्रिया (predicate)
• Type: Verb
• Root: बन्ध् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (imperative); मध्यम-पुरुष (2nd person); एकवचन (singular); परस्मैपदम्

• वा: or
• वा: सम्बन्ध (connector)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: समुच्चय/विकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive particle: 'or')

• खातयस्व: bury (cause to be dug)
• खातयस्व: क्रिया (predicate)
• Type: Verb
• Root: खन् (धातु) + णिच् (causative)
• Form: लोट्-लकार (imperative); मध्यम-पुरुष (2nd person); एकवचन (singular); आत्मनेपदम्; णिजन्त (causative)

• वा: or
• वा: सम्बन्ध (connector)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive particle: 'or')

• न: not
• न: निषेध (negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• इदम्: this
• इदम्: कर्म (object)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (2nd case); एकवचन (singular)

• शरीरम्: body
• शरीरम्: कर्म (object)
• Type: Noun
• Root: शरीर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (2nd case); एकवचन (singular)

• रक्षयम्: protect (you should protect)
• रक्षयम्: क्रिया (predicate)
• Type: Verb
• Root: रक्ष् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (imperative) / विधिलिङ्-प्राय (injunctive sense); मध्यम-पुरुष (2nd person); एकवचन (singular); परस्मैपदम् (पाठभेद/रूपभेद सम्भव: रक्षस्व/रक्ष)

• मे: of me, my
• मे: सम्बन्ध (possessor)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी-विभक्ति (6th case) एकवचन-रूप (genitive singular enclitic)

• जीवितम्: life
• जीवितम्: कर्म (object)
• Type: Noun
• Root: जीवित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (2nd case); एकवचन (singular)

• वा: or, even
• वा: सम्बन्ध (connector)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive particle: 'or/even')

• अपि: even, also
• अपि: सम्बन्ध (particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: सम्भावना/समुच्चयार्थक-अव्यय (particle: 'also/even')

• राक्षस: O demon
• राक्षस: सम्बोधन (address)
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन-विभक्ति (vocative); एकवचन (singular)

• न: not
• न: निषेध (negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• तु: but
• तु: सम्बन्ध (connector)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/अवधारणार्थक-अव्यय (adversative particle: 'but')

• शक्ष्यामि: I will be able
• शक्ष्यामि: क्रिया (predicate)
• Type: Verb
• Root: शक् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (simple future); उत्तम-पुरुष (1st person); एकवचन (singular); परस्मैपदम्; नकार-निषेधेन सह: न शक्ष्यामि

• उपक्रोशम्: outcry/ignominy (public reproach)
• उपक्रोशम्: कर्म (object)
• Type: Noun
• Root: उपक्रोश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (2nd case); एकवचन (singular)

• पृथिव्याम्: on earth
• पृथिव्याम्: अधिकरण (locus)
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति (7th case); एकवचन (singular)

• दातुम्: to give
• दातुम्: प्रयोजन (purpose)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive); क्रियार्थक-भाव (purpose/action-noun)

• आत्मनः: of myself
• आत्मनः: सम्बन्ध (possessor)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति (6th case); एकवचन (singular)

Context

How can a female swan ever sporting in lotus-ponds in the company of a royal swan look at the water-crow resting on a grassy land?

Characters & Entities

• Sītā
• Rāvaṇa
• pṛthivī (earth)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is valued above bodily survival: protecting moral integrity and reputation for chastity is presented as higher than preserving life.

What is the narrative situation?

Sītā, held by Rāvaṇa, declares she would rather face death than accept dishonor or be branded unchaste.

Which character virtue is emphasized?

Sītā’s uncompromising honor, self-restraint, and truthfulness—choosing dharma over fear.