Shloka 2

The Glory of the Oṃkāra Pañcāyatana Liṅga and Kāśī’s Secret Five Liṅgas

Devanagari script

एतत्परतरं ज्ञानं पंचायतनमुत्तमम् । सेवितं मुनिर्भिर्नित्यं वाराणस्यां विमोक्षणम्

Transliteration

etatparataraṃ jñānaṃ paṃcāyatanamuttamam | sevitaṃ munirbhirnityaṃ vārāṇasyāṃ vimokṣaṇam

Translation

Éste es el conocimiento más alto de todos: el supremo Pañcāyatana. Servido siempre por los sabios, es el santuario liberador en Vārāṇasī.

Word by Word

• एतत्: this
• एतत्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Pronoun
• Root: एतद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• परतरम्: higher, superior
• परतरम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परतर (प्रातिपदिक)
• Form: तुलनात्मक (comparative), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'ज्ञानम्' इति विशेषणम्

• ज्ञानम्: knowledge
• ज्ञानम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ज्ञान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• पञ्च-आयतनम्: the fivefold shrine/abode
• पञ्च-आयतनम्: Apposition (समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पञ्च (संख्या-प्रातिपदिक) + आयतन (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु-समास (पञ्च आयतनानि यस्य/पञ्चायतनम्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• उत्तमम्: excellent
• उत्तमम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'पञ्चायतनम्' इति विशेषणम्

• सेवितम्: served, resorted to
• सेवितम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सेवित (कृदन्त; √सेव् धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'विमोक्षणम्' इति विशेषणम्

• मुनिभिः: by sages
• मुनिभिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/करण), बहुवचन

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषणरूपेण अव्ययीभूत (adverbial accusative: 'always')

• वाराणस्याम्: in Varanasi
• वाराणस्याम्: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वाराणसी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (Locative/अधिकरण), एकवचन

• विमोक्षणम्: liberation, release
• विमोक्षणम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: विमोक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

Speaker

Unspecified (narrative voice within Svargakhaṇḍa context; not explicit in the provided excerpt)

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Geographic Context

Type: city

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: एतत्परतरं = एतत् + परतरम्; पंचायतनमुत्तमम् = पञ्चायतनम् + उत्तमम्; मुनिर्भिर्नित्यं = मुनिभिः + नित्यम्

Characters & Entities

• Vārāṇasī (Kāśī)

FAQs

What does this verse reveal about the geography of sacred Tīrthas?

It highlights Vārāṇasī (Kāśī) as a foremost mokṣa-tīrtha—portrayed as a place intrinsically associated with liberation and continually revered by sages.

How does this verse emphasize the path of Bhakti?

By stating that the sacred Pañcāyatana is “ever served by sages,” the verse frames liberation-oriented knowledge as lived religious practice—regular worship/attendance—rather than mere theory.

What is the ethical lesson from this dialogue?

It encourages consistent spiritual discipline (nityam—“always”) and reverence for sanctifying places and practices that elevate understanding and guide one toward liberation.