Previous Verse
Next Verse

Shloka 103

Viśokā Dvādaśī Vow, Guḍa-Dhenū (Jaggery-Cow) Gift, and Śaila-Dāna (Mountain-Charity) Rites

संस्थाप्यतं विपुलशैलमथोत्तरेण शैलं सुपार्श्वमपि माषमयं सवस्त्रम् । पुष्पैश्च हेमवटपादपशेखरं तमाकारयेत्कनककेतुविराजमानम्

saṃsthāpyataṃ vipulaśailamathottareṇa śailaṃ supārśvamapi māṣamayaṃ savastram | puṣpaiśca hemavaṭapādapaśekharaṃ tamākārayetkanakaketuvirājamānam

Tras instalar la gran montaña, al norte de ella debe colocarse también el monte Supārśva, hecho de māṣa (frijol negro) y cubierto con vestiduras. Y debe adornarse con flores, teniendo a Hemavaṭa por base y a Pāśekhara por cima, resplandeciente con un estandarte de oro.

saṃsthāpyahaving स्थापित/placed
saṃsthāpya:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootsaṃ + √sthā (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/Gerund); पूर्वक्रिया (having established/placed)
tamthat (one/it)
tam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
vipula-śailama large mountain
vipula-śailam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvipula (प्रातिपदिक) + śaila (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (vipulaḥ śailaḥ)
athathen
atha:
Discourse connector (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/सम्बन्धसूचक (then/now)
uttareṇato the north (of it)
uttareṇa:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootuttara (प्रातिपदिक)
Formतृतीया-एकवचनरूपेण अव्ययीभूत; देशवाचक (to the north/by the northern side)
śailama mountain
śailam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśaila (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
su-pārśvamwith fine sides; well-flanked
su-pārśvam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsu (उपसर्ग/अव्यय) + pārśva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; गुणवाचक (well-sided/fair-flanked)
apialso
api:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अपि-कार (also/even)
māṣa-mayammade of black gram (māṣa)
māṣa-mayam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmāṣa (प्रातिपदिक) + mayaṭ (मयट् प्रत्यय)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तद्धित (made of beans)
sa-vastramwith garments
sa-vastram:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsa (प्रातिपदिक/उपसर्गवत्) + vastra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सह-समास (with garments)
puṣpaiḥwith flowers
puṣpaiḥ:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootpuṣpa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
caand
ca:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
hema-vaṭa-pādapa-śekharamhaving as its crest golden banyan trees
hema-vaṭa-pādapa-śekharam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Roothema (प्रातिपदिक) + vaṭa (प्रातिपदिक) + pādapa (प्रातिपदिक) + śekhara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (having a crest/ornament of golden banyan-trees)
tamthat (mountain)
tam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
ākārayetshould have (it) made
ākārayet:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√kṛ (धातु) (आ + कारयति; णिच् causative)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिच्
kanaka-ketu-virājamānamshining with a golden banner
kanaka-ketu-virājamānam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkanaka (प्रातिपदिक) + ketu (प्रातिपदिक) + virājamāna (कृदन्त; √rāj धातु, शानच्)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; वर्तमानकृदन्त (शानच्) 'shining'; तत्पुरुष (with a golden banner/standard)

Unspecified (instructional narration within Sṛṣṭikhaṇḍa; likely within a dialogue frame such as Pulastya → Bhīṣma, but not provable from the single verse alone)

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: vira

Type: celestial_realm

Sandhi Resolution Notes: atha + uttareṇa → athottareṇa; puṣpaiḥ + ca → puṣpaiśca; tam + ākārayet → tamākārayet; ākārayet + kanaka... → ākārayetkanaka... (euphonic joining).

S
Supārśva
H
Hemavaṭa
P
Pāśekhara

FAQs

It gives a prescriptive, ritual-like description of arranging sacred mountains in a cosmographic layout—installing a major mountain and then placing Mount Supārśva to its north, with specific materials and adornments.

Such details indicate a constructed or iconographic/ritual representation rather than a literal geological mountain—using edible/ritual materials and garments as part of a sacred model or offering arrangement.

In this verse the emphasis is not devotional instruction or moral teaching, but cosmographic and ritual-constructive description—how to set up and decorate a sacred mountain form within a larger creation/cosmos framework.