Adhyaya 94

Verse 1

कुंजल उवाच । श्रूयतामभिधास्यामि तत्सर्वं कारणं सुत । यस्मात्तौ तादृशौ जातौ स्वमांसपरिभक्षकौ

Dijo Kuṃjala: «Escucha, hijo mío: te declararé toda la causa por la cual aquellos dos nacieron en tal estado, como devoradores de su propia carne».

Verse 2

सर्वत्र कारणं कर्म शुभाशुभं न संशयः । पुण्येन कर्मणा पुत्र नरः सौख्यं प्रभुंजति

En todo caso, la causa es el karma, sea auspicioso o inauspicioso; de ello no hay duda. Por obra meritoria, hijo, el hombre goza de dicha.

Verse 3

दुष्कृतं भुंजते चात्र पापयुक्तेन कर्मणा । सूक्ष्मवर्त्मविचार्यैवं शास्त्रज्ञानेन चक्षुषा

Aquí los seres cosechan el fruto de sus malas obras mediante acciones manchadas de pecado; por ello debe examinarse el sutil curso del karma con el ojo del conocimiento de las śāstras.

Verse 4

स्थूलधर्मं प्रदृष्ट्वैव सुविचार्य पुनः पुनः । समारभेन्नरः कर्म मनसा निपुणेन च

Habiendo observado primero los deberes manifiestos y externos, y reflexionado una y otra vez, debe entonces el hombre emprender la acción con una mente sagaz y diestra.

Verse 5

समूर्तिकारकः शिल्पी रसमावर्त्तयेद्यथा । अग्नेश्च तेजसा पुत्र ज्वालाभिश्च समंततः

Así como un escultor que da forma a las figuras remueve y trabaja el metal fundido, así también, hijo, por el fulgor del fuego y por sus llamas en torno, aquello se calienta y se modela.

Verse 6

द्रवीभूतो भवेद्धातुर्वह्निना तापितः शनैः । यादृशं वत्स भक्ष्यंतु रसपक्वं निषेच्यते

Cuando el metal es calentado lentamente por el fuego, se vuelve líquido. Así también, querido hijo, el alimento bien cocido hasta volverse ‘esencia’ es apto para ser comido y asimilado.

Verse 7

तादृशं जायते वत्स रूपं चैव न संशयः । यादृशं क्रियते कर्म तादृशं परिभुज्यते

Así, querido hijo, surge ciertamente una forma; de ello no hay duda. Tal como se realiza la acción, así se experimenta su fruto.

Verse 8

कर्म एव प्रधानं यद्वर्षारूपेण वर्त्तते । क्षेत्रेषु यादृशं बीजं वपते कृषिकारकः

El karma, en verdad, es lo principal, obrando en forma de resultados (como la lluvia). En los campos, la semilla que el labrador siembra, conforme a ella así llega a ser.

Verse 9

तादृशं भुंजते तात फलमेव न संशयः । यादृशं क्रियते कर्म तादृशं परिभुज्यते

Ciertamente, querido, se experimenta tal fruto; no hay duda. Tal como se realiza la acción, así se goza (o se padece) su consecuencia.

Verse 10

विनाशहेतुः कर्मास्य सर्वे कर्मवशा वयम् । कर्म दायादका लोके कर्म संबंधिबांधवाः

El karma es la causa de la ruina de uno; todos estamos bajo el dominio del karma. En este mundo, el karma es nuestra herencia, y el karma mismo es el parentesco y el lazo de los deudos.

Verse 11

कर्माणि चोदयंतीह पुरुषं सुखदुःखयोः । सुवर्णं रजतं वापि यथारूपं निषिच्यते

Aquí, las acciones propias impulsan al hombre hacia el gozo y el dolor; como el oro o la plata, vertidos en un molde, toman la forma correspondiente.

Verse 12

तथा निषिच्यते जंतुः पूर्वकर्मवशानुगः । पंचैतानीह दृश्यंते गर्भस्थस्यैव देहिनः

Así, el ser encarnado es concebido, sometido y guiado por la fuerza de sus karmas anteriores. Aquí se observan cinco tales condiciones en el alma que mora en el vientre.

Verse 13

आयुः कर्म च वित्तं च विद्यानि धनमेव च । यथा मृत्पिंडकं कर्त्ता कुरुते यद्यदिच्छति

Duración de la vida, acciones, riqueza, saber y recursos materiales: como el alfarero modela un terrón de barro según su deseo, así el Hacedor los dispone conforme a Su voluntad.

Verse 14

तथा कर्मकृतं चैव कर्त्तारं प्रतिपद्यते । देवत्वमथ मानुष्यं पशुत्वं पक्षितां तथा

Del mismo modo, la acción realizada vuelve inevitablemente a su autor, produciendo divinidad, o nacimiento humano, o condición animal, y asimismo el estado de ave.

Verse 15

तिर्यक्त्वं स्थावरत्वं वा याति जंतुः स्वकर्मभिः । स एव तु तथा भुंक्ते नित्यं विहितमात्मनः

Por sus propias acciones, un ser puede caer en nacimiento animal o incluso en el estado de un ser inmóvil; y ese mismo ser experimenta inevitablemente, en el debido orden, lo que para sí mismo ha sido dispuesto.

Verse 16

आत्मना विहितं दुःखमात्मना विहितं सुखम् । गर्भशय्यामुपादाय भुंजते पूर्वदेहिकम्

La pena es forjada por uno mismo, y la dicha es forjada por uno mismo. Tomando el vientre materno como lecho, los seres gozan o padecen el fruto traído del cuerpo anterior (vida pasada).

Verse 17

पूर्वदेहकृतं कर्म न कश्चित्पुरुषोत्तमः । बलेन प्रज्ञया वापि समर्थः कर्तुमन्यथा

Oh Puruṣottama, nadie puede hacer que el karma realizado en un cuerpo anterior resulte de otro modo, ni por la fuerza ni siquiera por la inteligencia.

Verse 18

स्वकृतान्येव भुंजंति दुःखानि च सुखानि च । हेतुतः कारणैर्वापि सोहं कारेण बाध्यते

Los seres sólo experimentan lo que ellos mismos han hecho: tanto el sufrimiento como la dicha. Sea por intención o por otras causas, también yo quedo constreñido por la fuerza de la acción (karma).

Verse 19

यथा धेनुसहस्रेषु वत्सो विंदति मातरम् । तद्वच्छुभाशुभं कर्म कर्तारमनुगच्छति

Así como un ternero, entre miles de vacas, halla a su propia madre, del mismo modo la obra buena o mala sigue infaliblemente y alcanza a su autor.

Verse 20

उपभोगादृते यस्य नाश एव न विद्यते । प्राक्तनं बंधनं कर्म कोन्यथाकर्तुमर्हति

Aquel fruto (kármico) cuya destrucción no ocurre sin ser experimentado: ¿quién podría hacer que el karma vinculante del pasado resulte de otro modo?

Verse 21

सुशीघ्रमनुधावंतं विधानमनुधावति । शोभते संनिपातेन यथाकर्म पुराकृतम्

El decreto del destino sigue velozmente al que corre; y cuando se encuentran, se manifiesta exactamente conforme a las obras realizadas antaño.

Verse 22

उपतिष्ठति तिष्ठंतं गच्छं तमनुगच्छति । करोति कुर्वतः कर्मच्छायेवानु विधीयते

Asiste al que está de pie, sigue al que camina y obra conforme al que obra; como una sombra, es arrastrado inevitablemente tras los actos de la persona.

Verse 23

यथा छायातपौ नित्यं सुसंबद्धौ परस्परम् । उपसर्गा हि विषया उपसर्गा जरादयः

Así como la sombra y el sol están siempre estrechamente unidos, del mismo modo los objetos del mundo son inseparables de las aflicciones: aflicciones como la vejez y las demás.

Verse 24

पीडयंति नरं पश्चात्पीडितं पूर्वकर्मणा । येन यत्रोपभोक्तव्यं दुःखं वा सुखमेव च

Después lo afligen a un hombre, ya cargado por su karma anterior, para que, de cualquier modo y en cualquier lugar, experimente lo que ha de padecer: dolor o, en verdad, felicidad.

Verse 25

स तत्र बद्ध्वा रज्ज्वेव बलाद्दैवेन नीयते । दैवं प्राहुश्च भूतानां सुखदुःखोपपादनम्

Allí, atado como con una cuerda, es arrastrado por el destino y llevado por la fuerza. Pues ‘destino’ se llama a aquello que produce placer y dolor en los seres.

Verse 26

अन्यथा कर्मतच्चिंत्यं जाग्रतः स्वपतोपि वा । अन्यथा ह्युद्यते दैवं बध्यते च जिघांसति

Si uno contempla esa acción de modo torcido—esté despierto o aun en sueños—entonces el daiva (destino) se alza de otra manera: ata a la persona y busca destruirla.

Verse 27

शस्त्राग्निविषदुर्गेभ्यो रक्षितव्यं सुरक्षति । यथा पृथिव्यां बीजानि वृक्षगुल्मतृणान्यपि

Debe uno guardarse con esmero de armas, fuego, veneno y parajes peligrosos; la cautela vigilante en verdad protege. Así como en la tierra las semillas se conservan como árboles, arbustos y hierbas.

Verse 28

तथैवात्मनि कर्माणि तिष्ठंति प्रभवंति च । तैलक्षयाद्यथा दीपो निर्वाणमधिगच्छति

Así también, en el Sí mismo, las acciones kármicas permanecen y también brotan; como una lámpara que, al agotarse el aceite, llega a la extinción y se apaga.

Verse 29

कर्मक्षयात्तथा जंतोः शरीरं नाशमृच्छति । कर्मक्षयात्तथा मृत्युस्तत्त्वविद्भिरुदाहृतम्

Cuando se agota el karma de un ser, el cuerpo llega a la destrucción. Del mismo modo, los conocedores de la verdad declaran que también la muerte surge del agotamiento del karma.

Verse 30

विविधाः प्राणिनां रोगाः स्मृतास्तेषां च हेतवः । तस्मात्तत्त्वप्रधानस्तु कर्म एव हि प्राणिनाम्

Muchas clases de enfermedades afligen a los seres, y también se describen sus causas. Por eso, para los vivientes, el karma es en verdad el principio rector, el determinante principal.

Verse 31

यत्पुरा क्रियते कर्म तदिहैव प्रभुज्यते । यत्त्वया दृष्टमेवापि पृच्छितं तात सांप्रतम्

Toda acción realizada antes se experimenta ciertamente aquí mismo, en esta vida. Y aquello que tú mismo has visto, eso preguntas ahora, hijo querido.

Verse 32

तस्यार्थं तु मया प्रोक्तं भुंजाते तौ हि सांप्रतम् । आनंदे कानने दृष्टं तयोः कर्मसुदारुणम्

Su sentido, en verdad, ya lo he explicado. Esos dos están ahora cosechando su fruto. En el bosque de Ānanda se ha revelado su acto sumamente terrible.

Verse 33

तयोश्चेष्टां प्रवक्ष्यामि शृणु वत्स प्रभाषतः । कर्मभूमिरियं तात अन्या भोगार्थभूमयः

Explicaré sus respectivas maneras de vivir; escucha, hijo, mientras hablo. Este mundo es el campo de la acción (karma-bhūmi), y otros ámbitos son tierras destinadas al goce (bhoga).

Verse 34

सर्गादीनां महाप्राज्ञ तासु गत्वा सुभुंजति । सूत उवाच । चौलदेशे महाप्राज्ञः सुबाहुर्नाम भूमिपः

Oh sapientísimo, al ir a esos estados —comenzando por la creación y demás— allí se goza plenamente. Dijo Sūta: En el país de Cōḻa hubo un rey muy sabio llamado Subāhu.

Verse 35

रूपवान्गुणवान्धीरः पृथिव्यां नास्ति तादृशः । विष्णुभक्तो महाप्राज्ञो वैष्णवानां च सुप्रियः

Hermoso, virtuoso y firme: no hay en la tierra alguien como él. Devoto de Viṣṇu, de gran sabiduría, y muy amado por los vaiṣṇavas.

Verse 36

कर्मणा त्रिविधेनापि प्रध्यायन्मधुसूदनम् । अश्वमेधादिकान्यज्ञान्यजेत सकलान्नृप

Oh rey, quien contempla a Madhusūdana (Viṣṇu) mediante la triple vía de la acción alcanza íntegro el mérito de todos los sacrificios, comenzando por el Aśvamedha.

Verse 37

पुरोधास्तस्य चैवास्ति जैमिनिर्नाम ब्राह्मणः । स चाहूय सुबाहुं तमिदं वचनमब्रवीत्

Tenía también un sacerdote familiar, un brāhmaṇa llamado Jaimini. Haciendo llamar a Subāhu, le dijo estas palabras.

Verse 38

राजन्देहि सुदानानि यैः सुखं तु प्रभुंज्यत । दानैस्तु तरते लोकान्दुर्गान्प्रेत्य गतो नरः

Oh rey, concede excelentes dádivas, por las cuales se goza verdaderamente la dicha; pues mediante la caridad el hombre, tras partir de esta vida, atraviesa los mundos difíciles del más allá.

Verse 39

दानेन सुखमाप्नोति यशः प्राप्नोति शाश्वतम् । दानेन चातुला कीर्तिर्जायते मृत्युमंडले

Por el dar se alcanza la dicha y se obtiene renombre perdurable; y por el dar nace una fama inconmensurable en este mundo mortal.

Verse 40

यावत्कीर्तिः स्थिता चात्र तावत्कर्ता दिवं वसेत् । तद्दानं दुष्करं प्राहुर्दातुं नैव प्रशक्यते

Mientras la fama de uno permanezca aquí, tanto tiempo mora el dador en el cielo. Tal don, dicen, es arduo: en verdad no puede darse en plena medida.

Verse 41

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन दातव्यं मानवैः सदा । सुबाहुरुवाच । दानाच्च तपसो वापि द्वयोर्मध्ये सुदुष्करम्

Por ello, con todo empeño, los seres humanos deben dar siempre en caridad. Dijo Subāhu: entre la dána y la austeridad, lo más difícil es el verdadero dar.

Verse 42

किं वा महत्फलं प्रेत्य तन्मे ब्रूहि द्विजोत्तम । जैमिनिरुवाच । दानान्न दुष्करतरं पृथिव्यामस्ति किंचन

«O mejor de los dvijas, dime qué otorga el fruto supremo después de la muerte». Jaimini dijo: «En la tierra no hay nada más difícil que dar en caridad».

Verse 43

राजन्प्रत्यक्षमेवैकं दृश्यते लोकसाक्षिकम् । परित्यज्य प्रियान्प्राणान्धनार्थं लोभमोहिताः

Oh rey, una sola cosa se ve directamente, con el mundo entero por testigo: cegados por la codicia, los hombres abandonan incluso la vida amada por causa de la riqueza.

Verse 44

प्रविशंति नरा लोके समुद्रमटवीं तथा । सेवामन्ये प्रपद्यंतेऽश्ववृत्तिरिति या स्थिता

En el mundo, unos hombres se internan en el mar y en el bosque; otros se acogen al servicio: tal es el modo de sustento establecido llamado aśva-vṛtti.

Verse 45

हिंसाप्रायां बहुक्लेशां कृषिं चैव तथा पुरा । तस्य दुःखार्जितस्यापि प्राणेभ्योपि गरीयसः

La agricultura de antaño estaba en gran parte ligada a la violencia y colmada de fatigas; y aun así, lo obtenido con tal dolor se estima más precioso que la propia vida.

Verse 46

अर्थस्य पुरुषव्याघ्र परित्यागः सुदुष्करः । विशेषतो महाराज तस्य न्यायार्जितस्य च

Oh tigre entre los hombres, renunciar a la riqueza es sumamente difícil—especialmente, oh gran rey, cuando ha sido adquirida por medios justos.

Verse 47

श्रद्धया विधिवत्पात्रे दत्तस्यांतो न विद्यते । श्रद्धा धर्मसुता देवी पावनी विश्वतारिणी

La dádiva ofrecida con fe, conforme al rito, a un digno recipiente no tiene fin en su mérito. La Fe es la diosa, hija del Dharma: purificadora y salvadora del mundo entero.

Verse 48

सावित्री प्रसवित्री च संसारार्णवतारिणी । श्रद्धया साध्यते धर्मो महद्भिर्न्नार्थराशिभिः

Ella es Sāvitrī y también Prasavitṛ, la que hace cruzar el océano de la existencia mundana. El Dharma se cumple por la fe, no por grandes montones de riqueza.

Verse 49

निष्किंचनास्तु मुनयः श्रद्धाधर्मा दिवं गताः । संति दानान्यनेकानि नानाभेदैर्नृपोत्तम

Los sabios, sin posesiones y entregados a la fe y a la recta conducta, han alcanzado el cielo. Oh mejor de los reyes, hay muchas clases de dádivas, distinguidas en diversos tipos.

Verse 50

अन्नदानात्परं नास्ति प्राणिनां गतिदाकयम् । तस्मादन्नंप्रदातव्यंपयसाचसमन्वितम्

Para los seres vivos no hay don superior al de dar alimento, pues otorga el recto curso y el bienestar. Por ello debe darse comida, acompañada también de leche.

Verse 51

मधुरेणापि पुण्येन वचसा च समन्वितम् । नास्त्यन्नात्तु परं दानमिहलोके परत्र च

Aunque vaya acompañado de palabras dulces y virtuosas, no hay dádiva mayor que el don del alimento, ni en este mundo ni en el venidero.

Verse 52

तारणाय हितायैव सुखसंपत्तिहेतवे । श्रद्धया विधिवत्पात्रे निर्मलेनापि चेतसा

Por la liberación, por el verdadero bien y como causa de dicha y prosperidad, debe uno—con fe y conforme al rito—ofrecer al digno recipiente, aun con la mente purificada.

Verse 53

अन्नैकस्य प्रदानस्य फलं भुंक्ते भवेन्नरः । ग्रासाद्ग्रासं प्रदातव्यं मुष्टिप्रस्थं न संशयः

El hombre goza del fruto de dar aunque sea una sola porción de alimento. Por ello, debe dar bocado a bocado—por puñados y por medida—sin duda alguna.

Verse 54

अक्षयं जायते तस्य दानस्यापि महाफलम् । न च प्रस्थं न वा मुष्टिं नरस्य हि न संभवेत्

De ese don nace una recompensa imperecedera y un fruto grandísimo. Pues en el hombre no es posible que no haya ni una medida de prastha ni siquiera un puñado para dar.

Verse 55

अनास्तिक्यप्रभावेण पर्वणि प्राप्य मानवः । श्रद्धया ब्राह्मणं चैकं भक्त्या चैव प्रभोजयेत्

Cuando, por la influencia de la incredulidad, una persona llega a un día sagrado de observancia (parvan), aun así debe—con fe—alimentar con devoción aunque sea a un solo brāhmaṇa.

Verse 56

एकस्यापिप्रधानस्यअन्नस्यापिप्रजेश्वर । जन्मांतरं सुसंप्राप्य नित्यं चान्नं प्रभुंजति

Oh Señor de las criaturas, aun por el mérito de una sola ofrenda excelsa de alimento, se alcanza otro nacimiento afortunado y se goza siempre de comida abundante.

Verse 57

पूर्वजन्मनि यद्दत्तं भक्त्या पात्रे सकृन्नरैः । जन्मांतरं सुसंप्राप्य नित्यमेव भुनक्ति च

Aquello que una persona dio aunque fuera una sola vez, con devoción, a un digno recipiente en una vida anterior—al obtener otro nacimiento, disfruta siempre de su fruto.

Verse 58

अन्नदानं प्रयच्छंति ब्राह्मणेभ्यो हि नित्यशः । मिष्टान्नपानं भुंजंति ते नरा अन्नदायिनः

Quienes, en verdad, otorgan regularmente el don de alimento a los brāhmaṇas, participan de dulces comidas y bebidas; tales son los hombres dadores de alimento.

Verse 59

अन्नमेव वदंत्येत ऋषयो वेदपारगाः । प्राणभूतं न संदेहममृताद्धि समुद्भवम्

Los ṛṣis versados en los Vedas declaran: sólo el alimento es la vida misma; no hay duda, pues nace del amṛta, la esencia inmortal.

Verse 60

प्राणास्तेन प्रदत्ता हि येन चान्नं समर्पितम् । अन्नदानं महाराज देहि त्वं तु प्रयत्नतः

Pues el aliento vital mismo es otorgado por quien ofrece alimento. Por ello, oh gran rey, concede el don de comida con diligente empeño.

Verse 61

एवमाकर्ण्य वै राजा जैमिनेस्तु महात्मनः । पुनः पप्रच्छ तं विप्रं जैमिनिं ज्ञानपंडितम्

Habiendo escuchado así al magnánimo Jaimini, el rey volvió a preguntar a aquel brāhmaṇa: Jaimini, sabio maestro del conocimiento.

Verse 94

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे चतुर्नवतितमोऽध्यायः

Así concluye el capítulo nonagésimo cuarto del Bhūmi-khaṇḍa del Śrī Padma Purāṇa, en el episodio de Vena, en la glorificación de Guru-tīrtha y en el relato de Cyavana.