Adhyaya 10

Verse 1

ऋषय ऊचुः । ततस्ते दानवाः सर्वे हिरण्यकशिपूत्तराः । युद्धाद्भग्नास्तु किं कुर्युर्व्यवसायं महामते

Los ṛṣis dijeron: «Entonces, todos aquellos Dānavas, hijos de Hiraṇyakaśipu, derrotados en la batalla, ¿qué determinación tomaron, oh magnánimo?»

Verse 2

विस्तरेणापि नो ब्रूहि तेषां वृत्तमनुत्तमम् । श्रोतुमिच्छामहे सर्वे त्वत्तो वै सांप्रतं द्विज

Cuéntanos, aun con detalle, su relato sin igual. Todos deseamos oírlo ahora, ciertamente de ti, oh sabio dos veces nacido.

Verse 3

सूत उवाच । भग्ना रणात्तु ते सर्वे बलहीनास्तु वै तदा । गतदर्पाः सुदुःखार्ता दैत्यास्ते पितरं गताः

Sūta dijo: Entonces, todos ellos, quebrantados en la batalla y en verdad sin fuerzas, con el orgullo desvanecido y afligidos por hondo dolor, aquellos Daityas fueron a su padre.

Verse 4

भक्त्या प्रणम्य ते सर्वे समूचुः कश्यपं तदा । दानवा ऊचुः । भवद्वीर्यात्समुत्पत्तिरस्माकं द्विजसत्तम

Entonces todos se postraron ante Kaśyapa con devoción y hablaron. Dijeron los Dānavas: «Oh el mejor de los dos veces nacidos, de tu vigor viril hemos surgido nosotros».

Verse 5

देवतानां महाभाग दानवानां तथैव च । वयं च दानवाः सर्वे बलवीर्यपराक्रमाः

Oh muy afortunado, entre los dioses y asimismo entre los Dānavas, también nosotros—todos los Dānavas—estamos dotados de fuerza, valor y heroico poder.

Verse 6

उपायज्ञाः सुधीराश्च उद्यमेन समन्विताः । वयं तु बहवस्तात देवास्त्वल्पास्तथैव च

Somos ingeniosos, de mente clara y provistos de esfuerzo resuelto. Y somos muchos, querido padre; en cambio, los dioses son en verdad pocos.

Verse 7

कथं जयंति ते सर्वे वयं भग्ना महाहवात् । तत्किं वै कारणं तात बलतेजः समन्विताः

¿Cómo es que todos ellos vencen, mientras nosotros hemos sido rechazados del gran combate? ¿Cuál es, querido padre, la causa de esto, siendo nosotros dotados de fuerza y ardiente poder?

Verse 8

मत्तनागसहस्राणामेकैकस्य महामते । बलमस्ति च दैत्यस्य नास्ति देवेषु तादृशम्

Oh sabio, cada daitya posee la fuerza de mil elefantes en celo; entre los devas no hay fuerza comparable a tal poder.

Verse 9

जयश्च दृश्यते तात देवेष्वेव महाहवे । तत्सर्वं कथयस्वैव संशयंछेत्तुमर्हसि

Se ve la victoria, querido, entre los mismos dioses en aquella gran batalla. Por ello, cuéntamelo todo, pues puedes disipar mi duda.

Verse 10

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे दैत्यतपश्चर्यावर्णनंनाम दशमोऽध्यायः

Así, en el Śrī Padma Purāṇa, en el Bhūmi-khaṇḍa, concluye el décimo capítulo titulado «Descripción de las austeridades de los Daitya (demonios)».

Verse 11

वीर्यनिर्वापकस्तातो माताक्षेत्रमिदं सदा । धारणे पालने चैव पोषणे च यथैव हि

Por ello, querido, la madre es siempre el campo que recibe y asienta la semilla; así también lo es al llevar, proteger y nutrir al hijo.

Verse 12

किं कुर्याद्विषमार्थे तु पिता पुत्रे च वै तथा । अत्र प्रधानं कर्मैव मामेवं बुद्धिराश्रिता

¿Qué debe hacer un padre cuando surge una situación difícil y conflictiva respecto de su hijo? Aquí, la acción recta por sí sola es lo principal: tal es mi entendimiento.

Verse 13

द्वैविध्यं कर्मसंबंधं पापपुण्यसमुद्भवम् । सत्यमेव समाश्रित्य क्रियते धर्म उत्तमः

El karma se vincula de modo doble, naciendo como pecado y como mérito. Refugiándose sólo en la verdad, se practica el dharma supremo.

Verse 14

तपोध्यानसमायुक्तं तारणाय हि तं सुताः । पतनाय पातकं प्रोक्तं सर्वदैव न संशयः

Oh hijos, lo que está unido a la austeridad y la meditación se declara en verdad como camino de liberación; mas el pecado (pātaka) se dice que conduce a la caída—de ello no hay duda jamás.

Verse 15

बलेन परिवारेण आभिजात्येन पुत्रकाः । पुण्यहीनस्य पुंसो वै तद्बलं विकलायते

Por la fuerza, el amparo del linaje, la noble cuna y los hijos; pero para el hombre falto de puṇya, toda esa fuerza en verdad se marchita.

Verse 16

उन्नता गिरिदुर्गेषु वृक्षाः संति सुपुत्रकाः । पतंति वातवेगेन समूलास्तु घनास्तथा

Aun los árboles elevados, firmemente arraigados en fortalezas de montaña, pueden ser derribados por la violencia del viento—caen con sus raíces; así también los bosques densos.

Verse 17

सत्यधर्मविहीनास्ते तथायांति यमक्षयम् । साधारणः प्राणिनां च धर्म एष सुपुत्रकाः

Quienes carecen de verdad y de dharma van, conforme a ello, al reino de Yama. Éste es el deber común de todos los seres vivientes, oh buenos hijos.

Verse 18

येन संतरते जंतुरिह चैव परत्र च । तद्युष्माभिः परित्यक्तं सत्यं धर्मसमन्वितम्

Aquello por lo cual el ser viviente cruza a salvo—en este mundo y en el más allá—, a saber, la verdad unida al dharma, ha sido abandonado por vosotros.

Verse 19

अधर्ममास्थितं पुत्रा युष्माभिः सत्यवर्जितैः । सत्यधर्मतपोभ्रष्टाः पतिता दुःखसागरे

Hijos míos, vosotros—habiendo abandonado la verdad—os habéis refugiado en el adharma. Apartados de la verdad, del dharma y de la austeridad, habéis caído en un océano de sufrimiento.

Verse 20

देवाश्च सत्यसंपन्नाः श्रेयसा च समन्विताः । तपः शांतिदमोपेताः सुपुण्या पापवर्जिताः

Y los devas están colmados de verdad y acompañados de lo que conduce al supremo bien; poseen austeridad, paz y dominio de sí—muy meritorios y libres de pecado.

Verse 21

यत्र सत्यं च धर्मश्च तपः पुण्यं तथैव च । यत्र विष्णुर्हृषीकेशो जयस्तत्र प्रदृश्यते

Donde moran la verdad y el dharma—junto con la austeridad y el mérito—y donde está presente Viṣṇu, Hṛṣīkeśa, Señor de los sentidos, allí la victoria se ve con claridad.

Verse 22

तेषां सहायः संभूतो वासुदेवः सनातनः । तस्माज्जयंति ते देवाः सत्यधर्मसमन्विताः

Para ellos, el eterno Vāsudeva se manifestó como auxilio; por eso esos devas—dotados de verdad y dharma—resultan victoriosos.

Verse 23

सहायेन बलेनैव पौरुषेण तथैव च । भवंतः किल वै पुत्रास्तपः सत्यविवर्जिताः

Apoyándoos sólo en aliados, en la fuerza y en el mero brío varonil, vosotros, hijos—según se dice—carecéis de austeridad (tapas) y de verdad.

Verse 24

यस्य विष्णुः सहायश्च तपश्चैव बलं तथा । तस्यैव च जयो दृष्ट इति धर्मविदो विदुः

Aquel que tiene a Viṣṇu por aliado, y posee también austeridad y fortaleza, a él solo se ve pertenecer la victoria; así lo comprenden los conocedores del dharma.

Verse 25

यूयं धर्मविहीनास्तु तपः सत्यविवर्जिताः । ऐंद्रं पदं बलेनैव प्राप्तवंतश्च पूर्वतः

Vosotros estáis faltos de dharma, y privados de austeridad y de verdad. En otro tiempo alcanzasteis el puesto de Indra solo por la fuerza.

Verse 26

तपो विना महाप्राज्ञा धर्मेण यशसा विना । बलदर्पगुणैः पुत्रा न प्राप्यमैन्द्रकं पदम्

Oh muy sabios, hijos míos: sin austeridad, y sin rectitud y honorable fama, no se alcanza el puesto semejante al de Indra, por mucha fuerza, orgullo u otras cualidades que haya.

Verse 27

प्राप्याप्यैंद्रं पदं पुत्रास्ततो भ्रष्टा भवंति हि । तस्माद्यूयं प्रकुर्वंतु तपः पुत्राः समन्विताः

Aun después de alcanzar el excelso puesto de Indra, hijos, ciertamente se cae de él. Por eso, vosotros, hijos—unidos y firmes—emprended la austeridad (tapas).

Verse 28

अविरोधेन संयुक्ता ज्ञानध्यानसमन्विताः । वैरं चैव न कर्तव्यं केशवेन समं कदा

Permaneced unidos sin oposición, dotados de verdadero conocimiento y meditación; y nunca, en ningún tiempo, hagáis enemistad con Keśava.

Verse 29

एवंविधा यदा पुत्रा यूयं धन्या भविष्यथ । परां सिद्धिं तदा सर्वे प्रयास्यथ न संशयः

Cuando lleguéis a ser hijos así, virtuosos, seréis verdaderamente bienaventurados. Entonces todos alcanzaréis la perfección suprema; de ello no hay duda.

Verse 30

एवं संभाषितास्ते तु कश्यपेन महात्मना । समाकर्ण्य पितुर्वाक्यं दानवास्ते महौजसः

Así, al ser exhortados por el magnánimo Kaśyapa, aquellos poderosos Dānavas, tras escuchar las palabras de su padre, respondieron y obraron en consecuencia.

Verse 31

प्रणम्य कश्यपं भक्त्या समुत्थाय त्वरान्विताः । सुमंत्रं चक्रिरे दैत्याः परस्परसमाहिताः

Postrándose ante Kaśyapa con devoción, se levantaron con presteza. Luego los Daityas trazaron un excelente plan, unidos y en plena concordia entre sí.

Verse 32

हिरण्यकशिपू राजा तानुवाचाथ दानवान् । तपश्चैव करिष्यामो दुष्करं सर्वदायकम्

Entonces el rey Hiraṇyakaśipu habló a aquellos Dānavas: «En verdad emprenderemos austeridad (tapas), difícil de realizar, pero que concede todos los dones deseados».

Verse 33

हिरण्याक्षस्तदोवाच करिष्ये दारुणं तपः । ततो बलेन त्रैलोक्यं ग्रहीष्ये नात्र संशयः

Entonces Hiraṇyākṣa dijo: «Haré una austeridad feroz. Con el poder obtenido de ella, tomaré los tres mundos; de esto no hay duda».

Verse 34

रणे निर्जित्य गोविंदं तमिमं पापचेतसम् । व्यापाद्य देवताः सर्वाः पदमैंद्रं व्रजाम्यहम्

Habiendo vencido a Govinda en la batalla y dado muerte a todos los dioses, iré a Padma-Indra; éste de aquí es de mente pecaminosa.

Verse 35

बलिरुवाच । एवं न युज्यते कर्तुं युष्माभिर्दितिजेश्वराः । विष्णुना सह यद्वैरं तद्वैरं नाशकारणम्

Bali dijo: «Oh señores de los nacidos de Diti, no es propio que obréis así. La enemistad con Viṣṇu: tal hostilidad se vuelve causa misma de ruina».

Verse 36

दानधर्मैस्तथा पुण्यैस्तपोभिर्यज्ञयाजनैः । तमाराध्य हृषीकेशं सुखं गच्छंति मानवाः

Mediante la caridad, el dharma, los méritos, las austeridades y la celebración de sacrificios (yajñas), los hombres adoran a Hṛṣīkeśa; y, habiéndolo adorado, alcanzan la dicha.

Verse 37

हिरण्यकशिपुरुवाच । अहमेवं न करिष्ये हरेराराधनं कदा । स्वभावं तु परित्यज्य शत्रुसेवा प्रचर्यते

Hiraṇyakaśipu dijo: «Jamás haré tal adoración a Hari. Abandonando la propia naturaleza, uno acaba practicando servicio a un enemigo».

Verse 38

मरणादधिकं तं तु मानयंति हि पंडिताः । विष्णोः सेवा न वै कार्या मया चान्यैश्च दानवैः

Los sabios honran esa elección como peor que la muerte. Por ello, el servicio a Viṣṇu no debe emprenderse, ni por mí ni por los demás Dānavas.

Verse 39

तमुवाच महात्मानं बलिः पितामहं पुनः । धर्मशास्त्रेषु यद्दृष्टं मुनिभिस्तत्त्ववेदिभिः

Entonces Bali habló de nuevo a su abuelo, el magnánimo: «Aquello que en los Dharma-śāstras enseñaron los sabios conocedores de la verdad—»

Verse 40

राजनीतियुतं मंत्रं शत्रोश्चैव प्रधानतः । हीनमात्मानमाज्ञाय रिपुं तं बलिनं तथा

Adoptando un consejo fundado en la política del reino, y poniendo ante todo al enemigo, debe reconocerse la propia debilidad—y asimismo comprender que ese adversario es fuerte.

Verse 41

तस्य पार्श्वे प्रगत्वैव जयकालं प्रतीक्षयेत् । दीपच्छायां समाश्रित्य तमो वसति सर्वदा

Yendo a su lado, debe aguardarse el momento propicio de la victoria; pues la oscuridad, refugiándose en la sombra de una lámpara, mora allí siempre.

Verse 42

स्नेहं दशागतं प्रेक्ष्य दीपस्यापि महाबलम् । प्रकाशं याति वेगेन तमश्च वर्द्धते पुनः

Al ver que el aceite de la lámpara ha llegado a su término, aunque la lámpara sea poderosa, su luz se apaga con rapidez—y la oscuridad vuelve a crecer.

Verse 43

तथा प्रसादयेच्छन्नः स्नेहं निर्दिश्य तत्त्वतः । स्नेहं कृत्वासुरैः सार्द्धं धर्मभावैः सुरद्विषः

Del mismo modo, ocultando su intención, debe ganárselos—mostrando por fuera un afecto verdadero. Habiendo así trabado ‘amistad’ con los asuras, el enemigo de los dioses avanzaría, asumiendo la apariencia de rectitud.

Verse 44

पूर्वमुक्तं सुमंत्रं तु मुनिना कश्यपेन हि । तेन मंत्रेण राजेंद्र कुरु कार्यं स्वमात्मवान्

Aquel excelente mantra fue enseñado antes por el sabio Kaśyapa. Oh rey de reyes, dueño de ti mismo, cumple tu cometido por medio de ese mantra.

Verse 45

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्राह दैत्यः प्रतापवान् । पौत्र नैवं करिष्येहं मानभंगं तथात्मनः

Al oír sus palabras, el poderoso Daitya respondió: «Nieto, no actuaré así aquí, para no quebrantar mi propio honor».

Verse 46

अन्ये च बांधवाः सर्वे तमूचुर्नयपंडितम् । बलिनोक्तं च यत्पुण्यं देवतानां प्रियंकरम्

Entonces todos los demás parientes también le hablaron a él, el sabio versado en la recta conducta: «Ese acto meritorio del que habló Bali es, en verdad, grato a los dioses».

Verse 47

शक्रमानकरं प्रोक्तं दानवानां भयंकरम् । करिष्यामो वयं सर्वे तप एवमनुत्तमम्

Se ha declarado que es un temible adversario de Śakra (Indra), aterrador para los Dānavas. Por ello, todos nosotros emprenderemos una austeridad tan insuperable.

Verse 48

तपसा निर्जित्य देवान्हरिष्यामः स्वकं पदम् । एवमामंत्र्य ते सर्वे निराकृत्य बलिं तदा

«Por la austeridad venceremos a los dioses y tomaremos nuestro puesto legítimo». Dicho esto, todos se despidieron, y entonces rechazaron a Bali.

Verse 49

विष्णोः सार्द्धं महावैरं हृदि कृत्वा महासुराः । तपश्चक्रुस्ततः सर्वे गिरिदुर्गेषु सानुषु

Albergando en el corazón una intensa enemistad contra Viṣṇu, todos los grandes asuras emprendieron austeridades en fortalezas montañosas y en las crestas.

Verse 50

एवं ते दानवाः सर्वे त्यक्तरागाः सुनिश्चिताः । कामक्रोधविहीनाश्च निराहारा जितक्लमाः

Así, todos aquellos Dānavas—habiendo abandonado el apego y firmemente resueltos—quedaron libres de deseo y de ira, ayunando y venciendo el cansancio.