Adhyaya 89: The Wrath of Shumbha and Nishumbha and the Fall of Nishumbha

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये रक्तबीजवधोनामाष्टाशीतितमोऽध्यायः । एकोननवतितमोऽध्यायः— ८९ । राजोवाच विचित्रमिदमाख्यातं भगवन् भवता मम । देव्याश्चरितमाहात्म्यं रक्तबीजवधाश्रितम् ॥

Así, en el Śrī Mārkaṇḍeya Purāṇa, en el Sāvarṇika Manvantara, dentro del Devī Māhātmya, concluye el capítulo octogésimo octavo llamado «La Muerte de Raktabīja». Ahora comienza el capítulo octogésimo noveno. Dijo el Rey: «Venerable señor, me has narrado este relato maravilloso: las gloriosas hazañas de la Diosa, centradas en la muerte de Raktabīja».

Verse 2

भूयश्चेच्छाम्यहं श्रोतुं रक्तबीजे निपातिते । चकाः शुम्भो यत्कर्म निशुम्भश्चातिकोपनः ॥

Deseo oír más: cuando Raktabīja hubo sido muerto, ¿qué acción emprendió Śumbha, y qué hizo Niśumbha, colmado de ira?

Verse 3

ऋषिरुवाच चकāर कोपमतुलं रक्तबीजे निपातिते । शुम्भासुरो निशुम्भश्च हतेष्वन्येषु चाऽहवे ॥

Dijo el sabio: Cuando Raktabīja fue abatido, el asura Śumbha y Niśumbha se colmaron de una ira incomparable, pues en la batalla también iban cayendo los demás guerreros.

Verse 4

हन्यमानं महासैन्यं विलोक्ष्यामर्षमुद्वहन् । अभ्यधावन्निशुम्भोऽथ मुख्ययाऽसुरसेनया ॥

Al ver que su gran ejército era masacrado, Niśumbha, llevando una furia ardiente, se lanzó entonces al frente con la división principal de las huestes asúricas.

Verse 5

तस्याग्रतस्तथा पृष्ठे पार्श्वयोश्च महासुराः । संदष्टौष्ठपुटाः क्रुद्धा हन्तुं देवीमुपाययुः ॥

Grandes asuras, delante de ella, detrás de ella y a sus costados, enfurecidos y mordiéndose los labios, avanzaron para dar muerte a la Diosa.

Verse 6

आजगाम महावीर्यः शुम्भोऽपि स्वबलैर्वृतः । निहन्तुं चण्डिकां कोपात्कृताव युद्धं तु मातृभिः ॥

Entonces Śumbha también, de gran valor, llegó rodeado por sus propias fuerzas, con la intención, en su ira, de dar muerte a Caṇḍikā, después de haber combatido contra las Madres.

Verse 7

ततो युद्धमतीवासीद्देव्याः शुम्भनिशुम्भयोः । शरवर्षमतीवोग्रं मेघयोरिव वर्षतोः ॥

Entonces la batalla entre la Diosa y Śumbha y Niśumbha se volvió sumamente intensa, con una terrible lluvia de flechas, como dos nubes de tormenta derramándose.

Verse 8

चिच्छेदास्ताञ्चरांस्ताभ्यां चण्डिका स्वशरोत्करैः । ताडयामास चाङ्गेषु शस्त्रौघैरसुरेश्वरौ ॥

Chandika abatió aquellas armas con descargas de sus propias flechas, y luego hirió los miembros de los dos señores de los Asuras con torrentes de armas.

Verse 9

निशुम्भो निशितं खड्गं चर्म चादाय सुप्रभम् । अताडयन्मूर्ध्नि सिंहं देव्याः वाहनमुत्तमम् ॥

Nishumbha, empuñando una espada afilada y un escudo de brillante fulgor, golpeó en la cabeza al león, la excelente montura de la Diosa.

Verse 10

निशुम्भो निशितं खड्गं चर्म चादाय सुप्रभम् । अताडयन्मूर्ध्नि सिंहं देव्याः वाहनमुत्तमम् ॥

Nishumbha, tomando una espada afilada y un escudo espléndido, golpeó en la cabeza al león, la excelente montura de la Diosa.

Verse 11

छिन्नॆ चर्मणि खड्गे च शक्तिं चिक्षेप सोऽसुरः । तामप्यस्य द्विधा चक्रे चक्रेणाभिमुखागताम् ॥

Cuando su escudo y su espada fueron cercenados, aquel Asura arrojó una lanza; pero el disco de la Diosa la partió en dos cuando venía recta hacia ella.

Verse 12

कोपाध्मातो निशुम्भोऽथ शूलं जग्राह दानवः । आयातं मुष्टिपातेन देवी तच्चाप्यचूर्णयत् ॥

Entonces Nishumbha, el Dánava hinchado de ira, empuñó un tridente; y cuando éste vino contra ella, la Diosa lo redujo a polvo con un golpe de su puño.

Verse 13

अथादाय गदां सोऽपि चिक्षेप चण्डिकां प्रति । सापि देव्याः त्रिशूलेन भिन्ना भस्मत्वमागता ॥

Entonces él también, empuñando una maza, la arrojó contra Chandikā; mas aquella maza, hendida por el tridente de la Diosa, quedó reducida a cenizas.

Verse 14

ततः परशुहस्तं तमायान्त दैत्यपुङ्गवम् । आहत्य देवी बाणौघैरपातयत भूतले ॥

Luego, cuando aquel príncipe de los Daityas se acercó con un hacha en la mano, la Diosa lo hirió con torrentes de flechas y lo derribó sobre la tierra.

Verse 15

तस्मिन्निपतिते भूमौ निशुम्भे भीमविक्रमॆ । भ्रातर्यतीव संक्रुद्धः प्रययौ हन्तुमम्बिकाम् ॥

Cuando Niśumbha, de pavorosa potencia, cayó al suelo, su hermano, enardecido en extremo, avanzó para dar muerte a Ambikā.

Verse 16

स रथस्थस्तथात्युच्चैर्गृहीतपरमायुधैः । भुजैरष्टाभिरतुलैर्व्याप्याशेषं बभौ नभः ॥

Sentado en su carro, alzando en alto sus armas supremas y con sus ocho brazos incomparables, colmó toda la extensión y resplandeció por el firmamento.

Verse 17

तमायान्तं समालोक्य देवी शङ्खमवादयत् । ज्याशब्दं चापि धनुषश्चकारातीव दुःसहम् ॥

Al verlo avanzar, la Diosa hizo sonar su caracola; y también hizo vibrar la cuerda de su arco, un estruendo sumamente insoportable para los enemigos.

Verse 18

पूरयामास ककुभो निजघण्टास्वनेन च । समस्तदैत्यसैन्यानां तेजोवधविधायिना ॥

Ella colmó los cuatro confines con el sonido de su propia campana: un tañido sobrecogedor que quebrantó el ánimo y el esplendor de toda la hueste de los asuras.

Verse 19

ततः सिंहो महानादैस्त्याजितेभमहामदैः । पूरयामास गगनं गां तथैव दिशो दश ॥

Entonces el león, con rugidos poderosos que ahuyentaban a los elefantes enloquecidos por el musth, llenó el cielo, la tierra y asimismo las diez direcciones.

Verse 20

ततः काली समुत्पत्य गगनं क्ष्मामताडयत् । कराभ्यां तन्निनादेन प्राक्स्वनास्ते तिरोधिताḥ ॥

Luego Kālī se irguió de un salto y golpeó el cielo y la tierra; por el trueno de sus dos manos, los sonidos anteriores quedaron por completo ahogados.

Verse 21

अट्टाट्टहासमशिवं शिवदूती चकार ह । तैः शब्दैरसुरास्त्रेसुः शुम्भः कोपं परं ययौ ॥

Śivadūtī profirió una carcajada terrible y funesta; a esos sonidos los asuras dispararon sus armas, y Śumbha fue presa de una ira extrema.

Verse 22

दुरात्मंस्तिष्ठ तिष्ठेति व्याजहाराम्बिका यदा । तदा जयेत्यभिहितं देवैराकाशसंस्थितैः ॥

Cuando Ambikā clamó: «¡Miserable—detente, detente!», entonces los dioses apostados en el cielo proclamaron: «¡Victoria!».

Verse 23

शुम्भेनागत्य या शक्तिर्मुक्ता ज्वालातिभीषणा । आयान्ती वह्निकूटाभा सा निरस्ता महोल्कया ॥

Un poder ardiente y aterrador que Śumbha desató—llegando como una masa de fuego—fue desviado por un gran proyectil, semejante a un meteoro.

Verse 24

सिंहनादेन शुम्भस्य व्याप्तं लोकत्रयान्तaram् । निर्घातनिः स्वनो घोरो जितवानवनिपते ॥

Oh rey, el espacio de los tres mundos se llenó con el rugido leonino de Śumbha: una reverberación terrible y atronadora, como si lo hubiera conquistado todo.

Verse 25

शुम्भमुक्ताञ्छरान्देवी शुम्भस्तत्प्रहिताञ्छरान् । चिच्छेद स्वशरैरुग्रैः शतशोऽथ सहस्रशः ॥

La Devī cercenó las flechas que Śumbha disparó, y Śumbha abatió las que ella envió: cada cual con sus dardos feroces, por cientos y luego por miles.

Verse 26

ततः सा चण्डिका क्रुद्धा शूलेनाभिजघान तम् । स तदाभिहतो भूमौ मूर्च्छितो निपपात ह ॥

Entonces Caṇḍikā, enfurecida, lo hirió con su tridente; golpeado así, cayó al suelo, desvanecido e insensible.

Verse 27

ततो निशुम्भः सम्प्राप्य चेतनामात्तकार्मुकः । आजघान शरैर्देवीं कालीं केसरिणं तथा ॥

Luego Niśumbha, recobrando el sentido y empuñando su arco, hirió con flechas a la Devī, a Kālī y también al león.

Verse 28

पुनश्च कृत्वा बाहूनामयुतं दनुजेश्वरः । चक्रायुधेन दितिजश्छादयामास चण्डिकाम् ॥

Entonces, de nuevo, el señor de los demonios nacidos de Danu manifestó diez mil brazos, y aquel hijo de Diti cubrió (abrumó) a Caṇḍikā con sus armas de disco.

Verse 29

ततो भगवती क्रुद्धा दुर्गा दुर्गार्तिनाशिनी । चिच्छेद तानि चक्राणि स्वशरैः सायकांश्च तान् ॥

Entonces la Bienaventurada Diosa, airada—Durgā, destructora de la aflicción de lo difícil—cortó aquellos discos con sus propias flechas, y también aquellos proyectiles.

Verse 30

ततो निशुम्भो वेगेन गदामादाय चण्डिकाम् । अभ्यधावत वै हन्तुं दैत्यसेनासमावृतः ॥

Entonces Niśumbha, empuñando su maza y arremetiendo con rapidez, cargó para matar a Caṇḍikā, rodeado por el ejército de los Daityas.

Verse 31

तस्यापतत एवाशु गदां चिच्छेद चण्डिका । खड्गेन शितधारेण स च शूलं समाददे ॥

Al lanzarse contra ella, Caṇḍikā cortó velozmente su maza con su espada de filo agudo; y entonces él tomó una lanza (semejante a un tridente).

Verse 32

शूलहस्तं समायान्तं निशुम्भममरार्दनम् । हृदि विव्याध शूलेन वेगाविद्धेन चण्डिका ॥

Cuando Niśumbha se acercó con la lanza en la mano—él que atormentaba a los dioses—Caṇḍikā lo atravesó en el corazón con una lanza arrojada con fuerza.

Verse 33

भिन्नस्य तस्य शूलेन हृदयान्निः सृतो 'परः । महाबलो महावीर्यस्तिष्ठेति पुरुषो वदन् ॥

Cuando fue partido por aquella lanza, de su corazón surgió otra persona, poderosa y de gran valentía, diciendo: «¡Ponte en pie y enfréntame!»

Verse 34

तस्य निष्क्रामतो देवी प्रहस्य स्वनवत्ततः । शिरश्चिच्छेद खड्गेन ततो 'सावपतद्भुवि ॥

Al salir él, la Diosa rió en voz alta con un sonido resonante y le cortó la cabeza con su espada; entonces cayó al suelo.

Verse 35

ततः सिंहश्चखादोग्रं दंष्ट्राक्षुण्णशिरोधरान् । असुरांस्तांस्तथा काली शिवदूती तथापरान् ॥

Entonces el león devoró con fiereza a aquellos asuras cuyos cuellos fueron aplastados por sus colmillos; del mismo modo, Kālī y Śivadūtī (la mensajera de Śiva) se ocuparon de otros demonios.

Verse 36

कौमारीशक्तिनिर्भिन्नाः केचिन्नेशुर्महासुराः । ब्रह्माणीमन्त्रपूतेन तोयेनान्ये निराकृताः ॥

Algunos grandes asuras cayeron, hendidos por la lanza de Kauṃārī; a otros los rechazó y destruyó Brahmāṇī con agua santificada por mantras.

Verse 37

माहेश्वरीत्रिशूलेन भिन्नाः पेतुस्तथापरे । वाराहीतुण्डघातेन केचिच्चूर्णोकृताः भुवि ॥

Otros cayeron, hendidos por el tridente de Māheśvarī; y algunos fueron triturados hasta hacerse polvo en el suelo por los golpes del hocico de Vārāhī.

Verse 38

खण्डं खण्डं च चक्रेण वैष्णव्या दानवाः कृताः । वज्रेण चैन्द्रीहस्ताग्रविमुक्तेन तथापरे ॥

Los dánavas fueron hechos pedazos por el disco de Vaishnavī, y otros fueron destruidos por el rayo (vajra) soltado desde las yemas de los dedos de Aindrī.

Verse 39

केचिद्विनेशुरसुराः केचिन्नष्टा महाहवात् । भक्षिताश्चापरे कालीशिवदूतीमृगाधिपैः ॥

Unos demonios perecieron, otros huyeron de la gran batalla, y otros fueron devorados por Kālī, Śivadūtī y el León.