Adhyaya 88: The Manifestation of the Matrikas and the Slaying of Raktabija

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये चण्डमुण्डवधोनाम सप्ताशीतितमोऽध्यायः । अष्टाशीतितमोऽध्यायः- ८८ । ऋषिरुवाच चण्डे च निहते दैत्ये मुण्डे च विनिपातिते । बहुलेषु च सैन्येषु क्षयितेष्वसुरेश्वरः ॥

Así, en el Śrī Mārkaṇḍeya Purāṇa, en el Sāvarṇika Manvantara, en el Devī-māhātmya, concluye el capítulo octogésimo séptimo llamado «La muerte de Caṇḍa y Muṇḍa». (Ahora comienza) el capítulo 88. Dijo el Ṛṣi: Cuando el daitya Caṇḍa fue muerto y Muṇḍa abatido, y cuando muchas tropas fueron destruidas, el señor de los asuras (respondió entonces…).

Verse 2

ततः कोपपराधीनचेता शुम्भः प्रतापवान् । उद्योगं सर्वसैन्यानां दैत्यानामादिदेश ह ॥

Entonces el poderoso Śumbha, con la mente dominada por la ira, ordenó que todos los ejércitos de los daityas se alistasen para la acción.

Verse 3

अद्य सर्वबलैर्दैत्या षडशीतीरुदायुधाः । कम्बूनां चतुरशीतिर्निर्यान्तु स्वबलैर्वृताः ॥

Hoy, que los daityas—ochenta y seis divisiones, plenamente armadas—salgan con toda su fuerza; y que ochenta y cuatro divisiones de los Kambūs avancen, rodeadas por sus propias tropas.

Verse 4

कोटिवीर्याणि पञ्चाशदसुराणां कुलानि वै । शतं कुलानि धौम्राणां निर्गच्छन्तु ममाज्ञया ॥

Por mi mandato, que avancen cincuenta linajes de asuras, dotados de fuerza de crores, y cien linajes de los Dhaumras.

Verse 5

कालका दौर्‍हृदा मौर्याः कालकेयास्तथासुराः । युद्धाय सज्जा निर्यन्तु आज्ञया त्वरिता मम ॥

Por mi mandato, que los Kālakās, los Daurhṛdas, los Mauryas, y asimismo los Kālakeyas y otros asuras—ya dispuestos para la batalla—salgan con presteza.

Verse 6

इत्याज्ञाप्यासुरपतिः शुम्भो भैरवशासनः । निर्जगाम महासैन्यसहस्रैर्बहुभिर्वृतः ॥

Habiendo dado así sus órdenes, Śumbha—señor de los asuras, terrible en su dominio—partió, rodeado por muchos miles de grandes ejércitos.

Verse 7

आयान्तं चण्डिका दृष्ट्वा तत्सैन्यमतिभीषणम् । ज्यास्वनैः पूरयामास धरणीगगनान्तरम् ॥

Al ver acercarse aquel ejército sumamente temible, Caṇḍikā llenó el espacio entre la tierra y el cielo con el vibrar de la cuerda de su arco.

Verse 8

स च सिंहः महानादमतीव कृतवान्नृप । घण्टास्वनेन तन्नादमम्बिका चाप्यबृंहयत् ॥

Y aquel león lanzó un rugido inmenso, oh rey; y Ambikā también acrecentó ese sonido con el repique de su campana.

Verse 9

धनुर्ज्यासिंहघण्टानां नादापूरितदिङ्मुखा । निनादैर्भोषणैः काली जिग्ये विस्तारितानना ॥

Con la boca abierta de par en par, Kālī sobrepasó los sonidos de las cuerdas del arco, de los leones y de las campanas, llenando los rostros de todas las direcciones con sus aterradores rugidos.

Verse 10

तं निनादमुपश्रुत्य दैत्यसैन्यैश्चतुर्दिशम् । देवी सिंहस्तथा काली सरोषैः परिवारिताः ॥

Al oír aquel rugido, los ejércitos de los Daityas en las cuatro direcciones se agitaron; y la Devi—junto con su león y con Kālī—permaneció en pie, rodeada por aquellos enemigos enfurecidos.

Verse 11

एतस्मिन्नन्तरे भूप विनाशाय सुरद्विषाम् । भवायामरसिंहानामतिवीर्यबलान्विताः ॥

En ese mismo instante, oh rey, para la destrucción de los que odian a los dioses y para el bienestar de las huestes inmortales, surgieron poderes dotados de valor y fuerza extraordinarios.

Verse 12

ब्रह्मेशगुहविष्णूनां तथेंद्रस्य च शक्तयः । शरीरेभ्यो विनिष्क्रम्य तद्रूपैश्चण्डिकां ययुः ॥

Las Śaktis de Brahmā, de Īśa (Śiva), de Guha (Skanda), de Viṣṇu y también de Indra surgieron de sus cuerpos y se dirigieron a Caṇḍikā, asumiendo formas semejantes a las de ellos.

Verse 13

यस्य देवस्य यद्रूपं यथाभूषणवाहनम् । तद्वदेव हि तच्छक्तिरसुरान् योद्धुमाययौ ॥

Cualquiera que fuese la forma de un dios—con sus ornamentos y su montura—de ese mismo modo apareció su Śakti, viniendo a combatir a los Asuras.

Verse 14

हंसयुक्तविमानाग्रे साक्षसूत्रकमण्डलुः । आयाता ब्रह्मणः शक्तिर्ब्रह्माणी साभिधीयते ॥

Al frente de un carro celestial uncido a cisnes, portando un rosario y un jarro de agua, llegó la Śakti de Brahmā; ella es llamada Brahmāṇī.

Verse 15

माहेश्वरी वृषारूढा त्रिशूलवरधीरिणी । महाहिवलया प्राप्ता चन्द्रलेखाविभूषणा ॥

Māheśvarī llegó montada en un toro, portando el tridente y otorgando dones; adornada con grandes ornamentos de serpientes y marcada con el signo de la luna creciente.

Verse 16

कौमारी शक्तिहस्ता च मयूरवरवाहना । योद्धुमभ्याययौ दैत्यानम्बिका गुहरूपिणी ॥

Kaumārī, empuñando una lanza y cabalgando un excelente pavo real, se acercó para combatir a los Daityas: Ambikā en la forma de Guha (Skanda).

Verse 17

तथैव वैष्णवी शक्तिर्गरुडोपरी संस्थिता । शङ्खचक्रगदाशार्ङ्गखड्गहस्ताभ्युपाययौ ॥

Asimismo, la Śakti Vaiṣṇavī, situada sobre Garuḍa, avanzó al frente, llevando en sus manos la caracola, el disco, la maza, el arco Śārṅga y la espada.

Verse 18

जज्ञे वाराहमतुलं रूपं या बिभ्रती हरेः । शक्तिः साप्यायौ तत्र वाराहीं बिभ्रती तनुम् ॥

Surgió entonces una incomparable forma de jabalí que ella portaba: el poder de Hari (Viṣṇu); esa Śakti también llegó allí, llevando el cuerpo de Vārāhī.

Verse 19

नारसिंही नृसिंहस्य बिभ्रती सदृशं वपुः । प्राप्ता तत्र सटाक्षेपक्षिप्तनक्षत्रसंहतिः ॥

Entonces llegó allí Nārasiṃhī, llevando una forma semejante a Narasiṃha; con el solo sacudir de su melena dispersó racimos de estrellas.

Verse 20

वज्रहस्ता तथैवेन्द्रि गजराजोपरि स्थिता । प्राप्ता सहस्रनयना यथा शक्रस्तथैव सा ॥

Asimismo llegó Aindrī, sosteniendo el vajra (rayo) en su mano, sentada sobre el señor de los elefantes; era de mil ojos, tal como Śakra (Indra)—así era ella.

Verse 21

ततः परिवृतस्ताभिरीशानो देवशक्तिभिः । हन्यन्तामसुराः शीघ्रं मम प्रीत्या'ह चण्डिकाम् ॥

Entonces Īśāna, rodeado por aquellas potencias divinas (Śaktis), habló a Caṇḍikā: «Que los asuras sean muertos con prontitud—para mi satisfacción».

Verse 22

ततो देवोशरीरात्तु विनिष्क्रान्तातिभीषणा । चण्डिकाशक्तिरत्युग्रा शिवाशतनिनादिनी ॥

Entonces, del cuerpo del dios surgió un poder sumamente aterrador—la Śakti de Caṇḍikā, extraordinariamente feroz—que rugía con un estruendo como el de cien Śivas.

Verse 23

सा चाह धूम्रजटिलमीशानमपराजिता । दूत त्वं गच्छ भगवन् पार्श्वं शुम्भनिशुम्भयोः ॥

Invicta, habló a Īśāna, de cabellos enmarañados del color del humo: «Oh Señor, ve como mi mensajero al lado de Śumbha y Niśumbha».

Verse 24

ब्रूहि शुम्भं निशुम्भं च दानवावतिगर्वितौ । ये चान्ये दानवास्तत्र युद्धाय समुपस्थिताः ॥

Ve y diles a Śumbha y Niśumbha—esos daityas hinchados de soberbia—y también a los demás demonios allí reunidos para la batalla.

Verse 25

त्रैलोक्यमिन्द्रो लभतां देवाः सन्तु हविर्भुजः । यूयं प्रयात पातालं यदि जीवितुमिच्छथ ॥

“Que Indra recobre los tres mundos; que los dioses vuelvan a participar de las oblaciones. Vosotros—id a Pātāla, si queréis vivir.”

Verse 26

बलावलेपादथ चेद्भवन्तो युद्धकाङ्क्षिणः । तदागच्छत तृप्यन्तु मच्छिवाः पिशितेन वः ॥

“Pero si, embriagados de fuerza y arrogancia, aún ansiáis la batalla—venid entonces; que mis śivās se sacien con vuestra carne.”

Verse 27

यतो नियुक्तो दौत्येन तया देव्याः शिवः स्वयम् । शिवदूतीति लोके 'स्मिंमस्ततः सा ख्यातिमागताः ॥

Como el propio Śiva fue designado por aquella Diosa para la misión de mensajero, por ello en este mundo ella llegó a ser célebre con el nombre de Śivadūtī (“Aquella cuyo mensajero es Śiva”).

Verse 28

ते 'पि श्रुत्वा वचो देव्याः शर्वाख्यातं महासुराः । अमर्षापूरिता जग्मुर्यत्र कात्यायनी स्थिता ॥

Al oír las palabras de la Diosa proclamadas por Śarva (Śiva), aquellos grandes asuras—colmados de ira—se dirigieron al lugar donde estaba apostada Kātyāyanī.

Verse 29

ततः प्रथमेवाग्रे शरशक्त्यृष्टिवृष्टिभिः । ववर्षुरुद्धतामर्षास्तां देवीं अमरारयः ॥

Entonces, desde el mismo comienzo, los enemigos de los dioses—altivos e iracundos—hicieron llover sobre aquella Diosa una lluvia de flechas, lanzas y venablos.

Verse 30

सा च तान् प्रहितान् बाणाञ्छूलशक्तिपरश्वधान् । चिच्छेद लीलया'ध्मातधनुर्मुक्तैर्महेषुभिः ॥

Y ella, con grandes flechas soltadas de su arco tensado por completo, como en juego despedazó los proyectiles lanzados—flechas, tridentes, lanzas y hachas.

Verse 31

तस्याग्रतस्तथा काली शूलपातविदारितान् । खट्वाङ्गपोथितांश्चारिन् कुर्वती व्यचरत्तदा ॥

Ante ella, Kālī vagaba entonces, convirtiendo a los guerreros en despedazados por la caída de su tridente y en aplastados por su maza khaṭvāṅga.

Verse 32

कमण्डलुजलाक्षेपहतवीर्यान् हतौजसः । ब्रह्माणी चाकरॊच्छत्रून् येन येन स्म धावति ॥

Al arrojar agua desde su kamaṇḍalu, Brahmāṇī hizo que los enemigos perdieran su vigor y su poder—adondequiera que corrían, así les hacía allí.

Verse 33

माहेश्वरी त्रिशूलेन तथा चक्रेण वैष्णवी । दैत्याञ्जघान कौमारी तथा शक्त्यातिकोपना ॥

Māheśvarī mató con su tridente, y Vaiṣṇavī con su disco. Kaumārī, sumamente airada, también abatió a los asuras con su lanza.

Verse 34

ऐन्द्रीकुलिशपातेन शतशो दैत्यदानवाः । पेतुर्विदारिताः पृथ्व्यां रुधिरौघप्रवर्षिणः ॥

Por la caída del rayo-vajra de Aindrī, cientos de Daityas y Dānavas, hendidos en dos, cayeron sobre la tierra, derramando torrentes de sangre.

Verse 35

तुण्डप्रहारविध्वस्ता दंष्ट्राग्रक्षतवक्षसः । वाराहमूर्त्या न्यपतंश्चक्रेण च विदारिताः ॥

Aplastados por los golpes de su hocico, con el pecho herido por las puntas de sus colmillos, cayeron ante Vārāhī, la de forma de jabalí; y también fueron hendidos por su disco (cakra).

Verse 36

नखैर्विदारितांश्चान्यान् भक्षयन्ती महासुरान् । नारसिंही चचाराजौ नादापूर्णदिगन्तरा ॥

Desgarrando a otros con sus garras y devorando a grandes asuras, Nārasiṃhī se movía por el combate: sus rugidos llenaban las direcciones y los espacios entre ellas.

Verse 37

चण्डाट्टहासैरसुराः शिवदूत्यभिदूषिताः । पेतुः पृथ्व्यां पतितांस्तांश्चखादाथ सा तदा ॥

Por sus feroces carcajadas, los asuras —afligidos por Śivadūtī— cayeron a la tierra; y entonces ella devoró a los que habían caído.

Verse 38

इति मातृगणं क्रुद्धं मर्दयन्तं महासुरान् । दृष्ट्वाभ्युपायैर्विविधैर्ने॑शुर्देवारिसैनिकाः ॥

Así, al ver a la airada hueste de las Madres (Mātṛkā) aplastando a los grandes asuras, los soldados de los enemigos de los dioses clamaron de muchas maneras y, presas del pánico, recurrieron a diversas estratagemas.

Verse 39

पलायनपरान् दृष्ट्वा दैत्यान् मातृगणार्दितान् । योध्धुमभ्याययौ क्रुद्धो रक्तबीजो महासुरः ॥

Al ver a los Daityas dispuestos a huir, acosados por la hueste de las Madres (Mātṛgaṇas), el gran Asura Raktabīja, enfurecido, se lanzó al frente para combatir.

Verse 40

रक्तबिन्दुर्यदा भूमौ पतत्यस्य शरीरतः । समुत्पतति मेदिन्यां तत्प्रमाणो महासुरः ॥

Cada vez que una gota de su sangre caía al suelo desde su cuerpo, de la tierra brotaba otro gran Asura, de igual medida y forma.

Verse 41

युयुधे स गदापाणिपरिन्द्रशक्त्या महासुरः । ततश्चैन्द्रि स्ववज्रेण रक्तबीजमताडयत् ॥

Aquel gran Asura combatía blandiendo una maza y un poder formidable; entonces Aindrī hirió a Raktabīja con su propio vajra, el rayo.

Verse 42

कुलिशेनाहतस्याशु बहु सुस्राव शोणितम् । समुत्तस्थुस्ततो योधास्तद्रूपास्तत्पराक्रमाः ॥

Cuando fue herido con rapidez por el vajra, mucha sangre brotó de inmediato; entonces surgieron guerreros, de la misma forma y del mismo brío.

Verse 43

यावन्तः पतितास्तस्य शरीराद्रक्तबिन्दवः । तावन्तः पुरुषा जातास्तद्वीर्यबलविक्रमाः ॥

Tantas gotas de sangre como caían de su cuerpo, tantos seres nacían: poseían su vigor, su fuerza y su valentía.

Verse 44

ते चापि युयुधुस्तत्र पुरुषा रक्तसम्भवाः । समं मातृभिरत्युग्रशस्त्रपातातिभीषणम् ॥

También aquellos hombres—nacidos de la sangre—combatieron allí contra las Madres (Mātṛkās), en una batalla sumamente terrible por la furiosa lluvia de armas.

Verse 45

पुनश्च वज्रपातेन क्षतमस्य शिरो यदा । ववाऽह रक्तं पुरुषास्ततो जाताः सहस्रशः ॥

Y de nuevo, cuando su cabeza fue herida por un golpe del vajra (rayo) y la sangre brotó, entonces de ella nacieron hombres por millares.

Verse 46

वैष्णवी समरे चैनं चक्रेणाभिजघान ह । गदया दाडयामास ऐन्द्री तमसुरेश्वरम् ॥

Entonces, en la batalla, Vaiṣṇavī lo hirió con su disco (cakra), y Aindrī golpeó a aquel señor de los Asuras con su maza (gadā).

Verse 47

वैष्णवीचक्रभिन्नस्य रुधिरस्रावसम्भवैः । सहस्रशो जगद्व्याप्तं तत्प्रमाणैर्महासुरैः ॥

De la sangre que manaba de él—cortado por el disco de Vaiṣṇavī—se esparcieron miles de grandes Asuras, de su misma talla, llenando el mundo.

Verse 48

शक्त्या जघान कौमारो वाराही च तथासिना । माहेश्वरी त्रिशूलेन रक्तबीजं महासुरम् ॥

Kaumārī hirió al gran Asura Raktabīja con su lanza (śakti); Vārāhī asimismo lo golpeó con una espada; y Māheśvarī lo hirió con su tridente (triśūla).

Verse 49

स चापि गदया दैत्यः सर्वा एवाहनत् पृथक् । मातः कोपसमाविष्टो रक्तबीजो महासुरः ॥

Aquel demonio también—Raktabīja, el gran asura—poseído por una ira furiosa, golpeó a cada uno de ellos por separado con su maza.

Verse 50

तस्याहतस्य बहुधा शक्तिशूलादिभिर्भुवि । पपात यो वै रक्तौघस्तेनासञ्चतशोऽसुराः ॥

Cuando fue herido de muchas maneras por lanzas, tridentes y armas semejantes, torrentes de su sangre cayeron sobre la tierra; de ello surgieron asuras en número incontable.

Verse 51

तैश्चासुरासृक्सम्भूतैरसुरैः सकलं जगत् । व्याप्तमासीत्ततो देवा भयमाजग्मुरुत्तमम् ॥

Y por aquellos asuras nacidos de la sangre del asura, el mundo entero quedó colmado; entonces los dioses fueron presa del mayor temor.

Verse 52

तान् विषण्णान् सुरान् दृष्ट्वा चण्डिका प्राह सत्वरा । उवाच कालीं चामुण्डे विस्तीर्णं वदनं कुरु ॥

Al ver a los dioses descorazonados, Caṇḍikā habló con presteza. Dijo a Kāli: «¡Oh Cāmuṇḍā, abre tu boca, ancha y vasta!»

Verse 53

मच्छस्त्रपातसम्भूतान् रक्तबिन्दून् महासुरान् । रक्तबिन्दोः प्रतीच्छ त्वं वक्त्रेणानेन वेगिना ॥

«Con esa boca veloz, recibe las gotas de sangre—esos grandes asuras—producidas por la caída de mis armas. Atrapa la sangre mientras cae.»

Verse 54

भक्षयन्ती चर रणॆ तदुत्पन्नान् महासुरान् । एवमेष क्षयं दैत्यः क्षीणरक्तो गमिष्यति । भक्ष्यमाणास्त्वया चोग्रा न चोत्पत्स्यन्ति चापरे ॥

«Recorre el campo de batalla, devorando a los grandes asuras que de él surjan. Así este demonio irá a la destrucción, agotada su sangre. Y mientras tú devoras a esos feroces, no nacerán otros más».

Verse 55

ऋषिरुवाच इत्युक्त्वा तां ततो देवी शूलेनाभिजघान तम् । मुखेन काली जगृहे रक्तबीजस्य शोणितम् ॥

Dijo el ṛṣi: Habiéndole hablado así, la Diosa lo hirió entonces con el tridente; y Kāli, con su boca, apresó (bebió por completo) la sangre de Raktabīja.

Verse 56

ततोऽसावाजघानाथ गदया तत्र चण्डिकाम् । न चास्या वेदनां चक्रे गदापातोऽल्पिकामपि ॥

Luego la golpeó allí a Caṇḍikā con su maza; pero el golpe de la maza no le causó ni el más leve dolor.

Verse 57

तस्याहतस्य देहात्तु बहु सुस्राव शोणितम् । यतस्ततः स्ववक्त्रेण वामुण्डा सम्प्रतीच्छति ॥

De su cuerpo herido brotó mucha sangre; dondequiera que caía, Cāmuṇḍā la recibía con su propia boca.

Verse 58

मुखे समुद्गता येऽस्य रक्तपातान्महासुराः । तांश्चखादाथ चामुण्डा पपौ तस्य च शोणितम् ॥

A los grandes asuras que brotaban de la sangre que caía de él, Cāmuṇḍā los devoró; y también bebió su sangre.

Verse 59

देवी शूलेन चक्रेण बाणैरसिभिरृष्टीभिः । जघान रक्तबीजं तं चामुण्डापीतशोणितम् ॥

La Diosa abatió a Raktabīja con lanza y disco, con flechas, espadas y jabalinas, mientras Cāmuṇḍā bebía su sangre.

Verse 60

स पपात महीपृष्ठे शस्त्रसंहतितो हतः । नीरक्तश्च महीपाल रक्तबीजो महासुरः ॥

Muerto por el asalto conjunto de las armas, cayó sobre la faz de la tierra. Oh rey, aquel gran asura Raktabīja yacía exangüe, sin sangre.

Verse 61

ततस्ते हर्षमतुलमवापुस्त्रिदशा नृप । तेषां मातृगणो जातो ननर्तासृङ्मदोद्धतः ॥

Entonces los dioses alcanzaron una dicha incomparable, oh rey; y su hueste de Madres (Mātṛgaṇas), embriagada por la locura de la sangre, comenzó a danzar.