Shloka 31
क्षुत्पिपासापरिश्रान्ता विदेशस्था विचेतस: । जब कौरव-दलके लोग चले गये या इधर-उधर सब दिशाओंमें भाग गये, उस समय बहुत-से कौरवसैनिक जो घने जंगलमें छिपे हुए थे, वहाँसे निकलकर डरते-डरते अर्जुनके पास आये। उनके मनमें भय समा गया था। वे भूखे-प्यासे और थके-माँदे थे। परदेशमें होनेके कारण उनके हृदयकी व्याकुलता और बढ़ गयी थी। वे उस समय केश खोले और हाथ जोड़े हुए खड़े दिखायी दिये
kṣutpipāsāpariśrāntā videśasthā vicetasaḥ | yadā kaurava-dalake lokāś calitā vā diśo diśaṃ palāyitāḥ, tadā bahavaḥ kaurava-sainikā gahana-vane nigūḍhāḥ tato niṣkramya bhītā bhītā arjunam upāyayuḥ | teṣāṃ manasi bhayaṃ samāviśat | te kṣutpipāsitāḥ pariśrāntāś ca āsan | videśavāsāt teṣāṃ hṛdayavyākulatā bhūya eva vardhitā | te tasmin kāle muktakeśā añjalibaddhahastāḥ sthitā iva dṛśyante sma ||
Dijo Vaiśampāyana: Cuando el ejército de los Kaurava se hubo retirado o se dispersó huyendo en todas direcciones, muchos soldados kaurava que se habían ocultado en la espesura del bosque salieron y, temblando de miedo, se acercaron a Arjuna. El terror se había apoderado de sus mentes. Estaban hambrientos, sedientos y rendidos; y el hallarse en tierra extraña no hacía sino ahondar su desasosiego interior. Entonces se les vio ante él, con el cabello suelto y las manos juntas en súplica: imagen de derrota y ruego de amparo.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even amid war, dharma is tested by how one treats the defeated and terrified. The verse highlights the enemy’s vulnerability—hunger, thirst, exhaustion, and disorientation—inviting a response grounded in restraint and compassion rather than cruelty.
After the Kaurava forces scatter, some soldiers who had been hiding in the forest emerge and approach Arjuna in fear. They appear with loosened hair and folded hands, signaling surrender and seeking safety.