Shloka 1
Rathaghoṣa–Saṃjñāna: Damayantī’s Inference and the Dispatch of the Envoy (Āraṇyaka-parva, Adhyāya 71)
/ हि न हुक है एकसप्ततितमो<्ध्याय: राजा ऋतुपर्णका विदर्भदेशको प्रस्थान, राजा नलके विषयमे वाष्णेयका विचार और बाहुककी अद्भुत अश्वसंचालन-कलासे वाष्णेय और ऋतुपर्णका प्रभावित होना बृहृदश्च उवाच श्रुत्वा वच: सुदेवस्य ऋतुपर्णो नराधिप: । सान्त्ययन् “लक्ष्णया वाचा बाहुकं प्रत्यभाषत,बृहदश्व मुनि कहते हैं--युधिष्ठिर! सुदेवकी वह बात सुनकर राजा ऋतुपर्णने मधुर वाणीसे सान्त्वना देते हुए बाहुकसे कहा--
bṛhadaśva uvāca | śrutvā vacaḥ sudevasya ṛtupārṇo narādhipaḥ | sāntvayan lakṣṇayā vācā bāhukaṃ pratyabhāṣata ||
Dijo Bṛhadaśva: Al oír las palabras de Sudeva, el rey Ṛtupārṇa—señor de los hombres—se dirigió a Bāhuka. Con voz suave y juicio penetrante procuró tranquilizarlo, hablándole de modo que aquietara y afirmara el ánimo. La escena subraya el decoro real: ante noticias inquietantes, un soberano no responde con precipitación, sino con palabra medida, que devuelve la compostura y preserva el dharma en la conducta.
बृहृदश्च उवाच
Educational Q&A
Measured, consoling speech is a mark of dharma and kingship: when faced with significant news, one should respond with restraint, tact, and words that steady others rather than inflame anxiety.
After Sudeva reports his information, King Ṛtupārṇa turns to Bāhuka (Nala in disguise) and replies to him in a calming, discerning manner, setting up the ensuing events of the Nala episode.