Shloka 56
Ajñātavāsa-saṅkalpaḥ — Yudhiṣṭhira’s Resolve and Dhaumya’s Exempla on Concealment
मार्कण्डेयजी कहते हैं--युधिष्ठिर! तदनन्तर “तथास्तु” कहकर सूर्यपुत्र धर्मराज यमने सत्यवानका बन्धन खोल दिया और प्रसन्नचित्त होकर सावित्रीसे इस प्रकार कहा-- एष भटद्रे मया मुक्तो भर्ता ते कुलनन्दिनि । (तोषितो<हं त्वया साध्थवि वाक्यैर्थर्मार्थसंहितै: ।) अरोगस्तव नेयश्न सिद्धार्थ: स भविष्यति,// 'भद्रे! यह ले, मैंने तेरे पतिको छोड़ दिया। कुलनन्दिनी! तूने अपने धर्मार्थियुक्त वचनोंद्वारा मुझे पूर्ण संतुष्ट कर दिया है। साध्वी! यह सत्यवान् नीरोग, सफल-मनोरथ तथा तेरे द्वारा ले जानेयोग्य हो गया
mārkaṇḍeya uvāca— yudhiṣṭhira! tadanantaram “tathāstu” iti uktvā sūryaputraḥ dharmarājaḥ yamaḥ satyavataḥ bandhanaṃ mocayām āsa, prasannacitto bhūtvā sāvitryai ca evam uvāca— eṣa bhadre mayā mukto bhartā te kulanandini; toṣito ’haṃ tvayā sādhvi vākyair dharmārthasaṃhitaiḥ; arogaḥ tava neyaś ca siddhārthaḥ sa bhaviṣyati.
Dijo Mārkaṇḍeya: «Yudhiṣṭhira, entonces, diciendo “Tathāstu—que así sea”, Yama —hijo del Sol y señor del Dharma— desató las ataduras de Satyavān. Con el corazón complacido habló a Sāvitrī: “Noble señora, por mí ha sido liberado tu esposo. Oh alegría de tu linaje, me has satisfecho por completo con tus palabras, unidas al dharma y al recto propósito. Oh virtuosa, Satyavān estará libre de enfermedad, verá cumplidos sus fines y será digno de que lo conduzcas de regreso.”»
यम उवाच
Educational Q&A
Ethically grounded speech (dharma joined with right purpose) has transformative power: even Yama, the judge of righteousness, is moved by Sāvitrī’s principled reasoning and steadfast virtue, and grants restoration of life, health, and fulfilled aims.
After Sāvitrī’s persuasive, dharma-aligned dialogue, Yama consents (“tathāstu”), loosens Satyavān’s bonds, and declares him released, healthy, and ready to be led back by Sāvitrī—marking the reversal of death through moral force and devotion.