Shloka 53
Indrajit’s Binding, Restoration by Viśalyā, and Counsel Restraining Rāvaṇa (Āraṇyaka Parva 273)
“इस प्रकार मन-ही-मन चिन्तन करके उन्होंने दिव्य दृष्टिसे देखा कि जलमें क्रीड़ा करनेके योग्य तो वराहरूप है; अतः उन्होंने उसी रूपका स्मरण किया ।। कृत्वा वराहवपुषं वाड्मयं वेदसम्मितम् | दशयोजनविस्तीर्णमायतं शतयोजनम्,*वेदतुल्य वैदिक वाडमय वराहरूप धारण करके भगवानने जलके भीतर प्रवेश किया। उनका वह विशाल पर्वताकार शरीर सौ योजन लंबा और दस योजन चौड़ा था। उनकी दाढ़ें बड़ी तीखी थीं। उनका शरीर देदीप्यमान हो रहा था। भगवान्का कण्ठस्वर महान् मेघोंकी गर्जनजाके समान गम्भीर था। उनकी अंगकान्ति नील जलधरके समान श्याम थी
bhīmasena uvāca | evaṃ manasā manasi cintayitvā divyena cakṣuṣā dadarśa yat jalakrīḍāyogyam varāharūpam iti; ataḥ sa eva rūpaṃ smṛtvā | kṛtvā varāhavapuṣaṃ vāṅmayaṃ vedasammitam | daśayojanavistīrṇam āyataṃ śatayojanam |
Dijo Bhīmasena: Tras meditar en su interior, vio con visión divina que la forma del Jabalí era la adecuada para moverse en las aguas; por ello fijó su recuerdo en esa misma figura. Asumiendo un cuerpo de Jabalí forjado con poder sagrado, conforme al Veda, el Señor entró en las aguas. Aquel cuerpo inmenso, semejante a una montaña, medía cien yojanas de largo y diez de ancho: resplandecía con fulgor, lucía colmillos afilados, su voz era profunda como el trueno de nubes de tormenta, y su tono oscuro como un cielo cargado de lluvia.
भीमसेन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights discernment and dharmic appropriateness: one should choose the means and ‘form’ suited to the situation, guided by inner reflection and aligned with Vedic/sacred order (veda-sammitam), rather than acting rashly.
After inward contemplation, the speaker describes a divine being assuming the Varaha (boar) form—considered suitable for movement in water—and entering the waters with an immense, radiant body characterized by vast dimensions, sharp tusks, and a thunder-like voice.