Shloka 15
मარკण्डेयागमनम् तथा सत्यव्रत-उपदेशः
Arrival of Mārkaṇḍeya and Counsel on Truth-Vows
कुणञ्जरस्येव संग्रामे परिगृह्माड्कुशग्रहम् । ब्राह्मणैरविप्रहीणस्य क्षत्रस्य क्षीयते बलम्,जैसे संग्राममें हाथीसे महावतको अलग कर देनेपर उसकी सारी शक्ति व्यर्थ हो जाती है, उसी प्रकार ब्राह्मणरहित क्षत्रियका सारा बल क्षीण हो जाता है
kuñjarasyeva saṅgrāme parigṛhya aṅkuśa-graham | brāhmaṇair aviprāhīṇasya kṣatrasya kṣīyate balam ||
Dijo Vaiśampāyana: «Así como, en la batalla, la fuerza del elefante se vuelve inútil cuando se le separa del mahout que empuña el aguijón, así también decae el poder del orden kṣatriya cuando se ve privado de brāhmaṇas. El poder sin guía recta y consejo sagrado no perdura.»
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Royal power (kṣatra) is effective and sustainable only when guided by brāhmaṇas—symbolizing sacred learning, ethical restraint, and wise counsel. Strength without dharmic direction becomes wasted, like an uncontrolled elephant in battle.
Vaiśampāyana uses a battlefield simile—an elephant separated from its goad-bearing driver—to explain that a kṣatriya’s might declines when it lacks the presence and guidance of brāhmaṇas.