Shloka 23
Draupadī’s Rebuke of Jayadratha and Dhaumya’s Admonition (Āraṇyaka-parva, Adhyāya 252)
आह्वानाय तदा चक्कु: कर्म वैतानसम्भवम् । बृहस्पत्युशनोक्तैश्न मन्त्रैर्मन्त्रविशारदा:,दुर्योधनके इस निश्चयकों जानकर पातालवासी भयंकर दैत्यों और दानवोंने, जो पूर्वकालमें देवताओंसे पराजित हो चुके थे, मन-ही-मन विचार किया कि इस प्रकार दुर्योधनका प्राणान्त होनेसे तो हमारा पक्ष ही नष्ट हो जायगा; अतः उसे अपने पास बुलानेके लिये मन्त्रविद्यामें निपुण दैत्योंने उस समय बृहस्पति और शुक्राचार्यके द्वारा वर्णित तथा अथर्ववेदमें प्रतिपादित मन्त्रोंद्वारा अग्निविस्तार-साध्य यज्ञकर्मका अनुष्ठान आरम्भ किया और उपनिषद् (आरण्यक)-में जो मन्त्रजपसे युक्त हवनादि क्रियाएँ बतायी गयी हैं, उनका भी सम्पादन किया
āhvānāya tadā cakkuḥ karma vaitānasambhavam | bṛhaspatyuśanoktaiś ca mantrair mantraviśāradāḥ ||
Dijo Vaiśaṃpāyana: Entonces, para convocarlo, aquellos expertos en mantras emprendieron un rito Vaitāna (atharvavédico), un acto de ejecución ritual, empleando las fórmulas enseñadas por Bṛhaspati y Uśanas (Śukrācārya). En el marco del relato, los Daiteyas y Dānavas del mundo subterráneo, temiendo que la muerte de Duryodhana arruinara su propia causa, recurrieron a poderosos procedimientos sacrificiales y mantricos para atraerlo hacia ellos—mostrando cómo el interés propio puede impulsar incluso la acción ritual erudita hacia fines éticamente dudosos.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights that ritual knowledge and mantra-power are ethically neutral tools: their moral value depends on intention. Here, learned rites are driven by factional fear and self-preservation, illustrating how spiritual techniques can be pressed into service of adharma when motivated by expediency rather than righteousness.
The mantra-experts (in the broader episode, Daityas/Dānavas) perform an Atharvavedic/Vaitāna ritual using mantras attributed to Bṛhaspati and Uśanas in order to summon the intended person (contextually, Duryodhana) to their presence.