Shloka 3
पञ्चवर्णोत्पत्तिः — The Origin of the Five-Colored Fiery Being and Ritual-Disruptor Lineages
प्राणान्तिके विवाहे च वक्तव्यमनृतं भवेत् | अनृतेन भवेत् सत्यं सत्येनैवानृतं भवेत्,(वेदके अनुसार सत्य धर्म और असत्य अधर्म हैं, परंतु) यदि किसीके प्राणोंपर संकट आ जाय अथवा कन्या आदिका विवाह तै करना हो तो ऐसे अवसरोंपर प्राणरक्षा आदिके लिये झूठ बोलनेकी आवश्यकता पड़ जाय तो वहाँ असत्यसे ही सत्यका फल मिलता है। इसके विपरीत (यदि सत्यभाषणसे किसीके प्राणोंपर संकट आ गया, तो वहाँ) सत्यसे ही असत्यका फल प्राप्त होता है
prāṇāntike vivāhe ca vaktavyam anṛtaṁ bhavet | anṛtena bhavet satyaṁ satyenaivānṛtaṁ bhavet ||
Dijo el cazador: «En una urgencia que amenaza la vida, y también al concertar un matrimonio, puede ser necesario decir algo no verdadero. Por una falsedad, el resultado puede volverse “verdad”: es decir, puede servir al dharma al proteger la vida o asegurar un enlace legítimo. En cambio, si decir la verdad literal pone en peligro la vida de alguien, entonces esa “verdad” da el fruto de la falsedad, pues se vuelve moralmente censurable.»
व्याध उवाच
Educational Q&A
Truthfulness is a general dharma, but in exceptional situations (especially saving life or safeguarding a rightful marriage), the ethical value lies in the outcome aligned with dharma. A literal falsehood can become ‘truth’ if it protects life or prevents grave harm; likewise, literal truth becomes ethically ‘false’ if it causes unjust harm.
Vyādha is instructing on nuanced dharma: he explains that rigid adherence to literal truth is not always righteous, and that in emergencies one must weigh consequences—especially the protection of life—when deciding what to say.