Shloka 16
Agni’s Withdrawal to the Forest and Identification with Āṅgirasa (अग्न्याङ्गिरस-इतिहासः)
शुश्रूषणपरा नित्यं सततं संयतेन्द्रिया । पतिके लिये जो हितकर कार्य जान पड़ता उसमें भी वह सदा संलग्न रहती थी। देवताओंकी पूजा, अतिथियोंके सत्कार, भृत्योंके भरण-पोषण और सास-ससुरकी सेवामें भी वह सर्वदा तत्पर रहती थी। अपने मन और इन्द्रियोंपर वह निरन्तर पूर्ण संयम रखती थी।। सा ब्राह्मणं तदा दृष्टवा संस्थितं भैक्ष्यकाड्क्षिणम् | कुर्वती पतिशुश्रूषां सस्माराथ शुभेक्षणा
śuśrūṣaṇaparā nityaṃ satataṃ saṃyatendriyā | sā brāhmaṇaṃ tadā dṛṣṭvā saṃsthitaṃ bhaikṣyakāṅkṣiṇam | kurvatī patiśuśrūṣāṃ sasmārātha śubhekṣaṇā ||
Dijo Mārkaṇḍeya: Siempre entregada al servicio, siempre dueña de sí y firme en el freno de los sentidos, permanecía sin cesar ocupada en cuanto entendía beneficioso para su esposo. Era diligente en el culto a los dioses, en honrar a los huéspedes, en sostener a los servidores de la casa y en servir a sus suegros, manteniendo mente y sentidos bajo severa disciplina. Entonces, al ver a un brāhmaṇa allí de pie, en busca de limosna, la mujer de mirada auspiciosa—aunque atareada en atender a su marido—recordó lo que debía hacerse.
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights gṛhastha-dharma: disciplined self-restraint and steady service—especially to one’s spouse, elders, guests, and dependents—so that ethical action becomes prompt and mindful even amid daily duties.
A virtuous woman, constantly engaged in serving her husband and maintaining household duties with self-control, notices a brāhmaṇa who has come seeking alms; upon seeing him, she remembers her obligation of hospitality and what should be done next.