Shloka 69
Sarasvatī–Tārkṣya Saṃvāda: Agnihotra-vidhi, Dāna-phala, and Mokṣa-prasaṅga (सरस्वती–तार्क्ष्यसंवादः)
कामक्रोधाभिभूतास्ते मायाव्याजोपजीविन: । लोभमोहाभिकभूताश्ष त्यक्ता देहैस्ततो नरा:,तदनन्तर कुछ कालके पश्चात् भूतलपर विचरनेवाले मनुष्य काम और क्रोधके वशीभूत हो गये। वे छल-कपट और दम्भसे जीविका चलाने लगे। उनके मनको लोभ और मोहने दबा लिया। इन दोषोंके कारण उन्हें इच्छा न होते हुए भी अपना शरीर त्यागनेके लिये विवश होना पड़ा
Mārkaṇḍeya uvāca — kāma-krodhābhibhūtās te māyā-vyājopajīvinaḥ | lobha-mohābhibhūtāś ca tyaktā dehais tato narāḥ ||
Mārkaṇḍeya dijo: Después, aquellos hombres, dominados por el deseo y la ira, empezaron a sostenerse mediante ilusión, engaño y fingimiento. Sus mentes quedaron aplastadas por la codicia y el extravío; y por esas faltas, se vieron obligados a abandonar sus cuerpos, aunque no lo deseaban.
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
When desire and anger dominate, people turn to deceitful means of livelihood; greed and delusion then bind the mind, leading to inevitable suffering and premature or unwilling loss of life—showing how inner vices erode dharma and well-being.
Mārkaṇḍeya describes a later stage of human society in which people become ruled by kāma and krodha, live by trickery and pretense, and, overwhelmed by lobha and moha, meet destructive consequences culminating in the loss of their bodies.