Shloka 43
Sarasvatī–Tārkṣya Saṃvāda: Agnihotra-vidhi, Dāna-phala, and Mokṣa-prasaṅga (सरस्वती–तार्क्ष्यसंवादः)
व्यदृश्यत तथा युक्तो यथा स्यात् पजचविंशक: । वैशम्पायनजी कहते हैं--भारत! भगवान् श्रीकृष्ण और धर्मराज युधिष्ठिर जब इस प्रकार बातें कर रहे थे, उसी समय अनेक सहसख्र वर्षोकी अवस्थावाले तपोवृद्ध धर्मात्मा महातपस्वी मार्कण्डेय मुनि आते दिखायी दिये। वे रूप और उदारता आदि गुणोंसे सम्पन्न तथा अजर-अमर थे। वैसे बड़े-बूढ़े होनेपर भी वे ऐसे दिखायी दे रहे थे, मानो पच्चीस वर्षकी अवस्थाके तरुण हों ।। तमागतमृषिं वृद्ध बहुवर्षमहस्रिणम्
vyadṛśyata tathā yukto yathā syāt pañcaviṁśakaḥ | tam āgatam ṛṣiṁ vṛddhaṁ bahuvarṣa-sahasriṇam ||
Se le vio tal cual, como si fuese un joven de veinticinco años. Vaiśampāyana dijo: “¡Oh Bhārata! Mientras Bhagavān Śrī Kṛṣṇa y Dharmarāja Yudhiṣṭhira conversaban de este modo, apareció ante ellos el gran asceta Mārkaṇḍeya: un rishi anciano y justo, madurado por el tapas y cargado con el peso de muchos miles de años. Dotado de belleza y de nobles cualidades, como si estuviera más allá del deterioro y de la muerte, pese a su gran edad parecía tan joven como un hombre de veinticinco.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the spiritual potency of tapas and dharma: a life disciplined by austerity and righteousness can transcend ordinary decay, symbolized by an ancient sage appearing youthful. It also underscores reverence for realized sages as living embodiments of ethical and spiritual authority.
As Kṛṣṇa and Yudhiṣṭhira are speaking, the sage Mārkaṇḍeya arrives and is seen approaching. Though unimaginably old, he appears like a young man of about twenty-five, marking the entrance of a revered rishi whose presence typically signals instruction, counsel, or sacred narration.