Shloka 42
Brāhmaṇa-māhātmya: Tārkṣya’s instruction on tapas, satya, and svadharma
Chapter 182
ब्रह्म च ब्राह्मणत्वं च येन त्वाहमचूचुदम् । सत्यं दमस्तपो दानमहिंसा धर्मनित्यता,राजन! उनका ब्रह्म-ज्ञान और ब्राह्मणत्व देखकर भी मुझे बड़ा विस्मय हुआ। इसीलिये इस विषयमें मैंने तुमसे पहले प्रश्न किया था। राजन! सत्य, इन्द्रियसंयम, तपस्या, दान, अहिंसा और धर्मपरायणता--ये सदगुण ही सदा मनुष्योंको सिद्धिकी प्राप्ति करानेवाले हैं, जाति और कुल नहीं। ये रहे तुम्हारे भाई महाबली भीमसेन, जो सर्वथा सकुशल हैं। महाराज! तुम्हारा कल्याण हो, अब मैं पुनः स्वर्गलोकको जाऊँगा
sarpa uvāca | brahma ca brāhmaṇatvaṃ ca yena tvāham acūcudam | satyaṃ damas tapo dānam ahiṃsā dharma-nityatā, rājan |
La serpiente dijo: «Fue por esa realización de Brahman y por la verdadera condición de brahmán que quedé maravillado. Por eso te pregunté primero sobre este asunto. Oh rey, veracidad, dominio de sí, austeridad, generosidad, no violencia y firme devoción al dharma: sólo estas virtudes conducen siempre a los hombres a la realización espiritual, no el nacimiento ni el linaje.»
सर्प उवाच
Educational Q&A
Spiritual attainment and true brahminhood are determined by virtues—truthfulness, self-restraint, austerity, generosity, non-violence, and steadfastness in dharma—rather than by birth, caste, or lineage.
The serpent, addressing the king, explains why he questioned him: he was astonished at the presence of genuine Brahman-realization and brahmin-like qualities. He then states an ethical principle that virtue—not family or caste—leads to success and spiritual fulfillment.