Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

निवातकवचैः सह अर्जुनस्य रथयुद्धम्

Arjuna’s chariot engagement with the Nivātakavacas

वभूव परमप्रीतो देवराजं च पूजयन्‌ | त॑ं तथादीनमनसं राजानं हर्षसम्प्लुतम्‌,अतः देवराजका पूजन करके वे बड़े प्रसन्न हुए। उदारचित्त राजा युधिष्ठिरको इस प्रकार हर्षमें मगन देखकर परम बुद्धिमान्‌ देवराज इन्द्रने कहा--पाण्डुनन्दन! तुम इस पृथ्वीका शासन करोगे। कुन्तीकुमार! अब तुम पुन: काम्यक वनके कल्याणकारी आश्रममें चले जाओ

Vaiśampāyana uvāca | babhūva paramaprīto devarājaṃ ca pūjayan | taṃ tathā dīnamānasaṃ rājānaṃ harṣasamplutam | tato devarāja indraḥ paramabuddhimān uvāca—pāṇḍunandana! tvaṃ pṛthivīṃ śāsiṣyasi | kuntīkumāra! idānīṃ punaḥ kāmyaka-vanasya kalyāṇakāriṇyāṃ āśrame gaccha ||

Vaiśampāyana dijo: Al rendir culto al rey de los dioses, quedó colmado de dicha. Al ver al rey Yudhiṣṭhira—cuyo ánimo había estado abatido—ahora inundado de júbilo, Indra, el sapientísimo señor de los dioses, habló: «Oh hijo de Pāṇḍu, tú gobernarás esta tierra. Oh hijo de Kuntī, vuelve ahora al auspicioso eremitorio del bosque de Kāmyaka».

बभूवbecame/was
बभूव:
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/परफेक्ट), प्रथम, एकवचन
परमप्रीतःvery pleased
परमप्रीतः:
TypeAdjective
Rootपरमप्रीत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
देवराजम्the king of gods (Indra)
देवराजम्:
Karma
TypeNoun
Rootदेवराज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
and
:
TypeIndeclinable
Root
पूजयन्worshipping/honouring
पूजयन्:
TypeVerb
Rootपूज् (धातु)
Formशतृ (वर्तमान कृदन्त/परस्मैपदी), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तम्him
तम्:
Karma
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
तथाthus/in that manner
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
दीनमनसम्of dejected mind
दीनमनसम्:
TypeAdjective
Rootदीनमनस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
राजानम्the king
राजानम्:
Karma
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
हर्षसम्प्लुतम्overwhelmed with joy
हर्षसम्प्लुतम्:
TypeAdjective
Rootहर्षसम्प्लुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
I
Indra (Devarāja)
Y
Yudhiṣṭhira (Pāṇḍunandana, Kuntīkumāra)
K
Kāmyaka forest
Ā
Āśrama (hermitage)
P
Pāṇḍu
K
Kuntī

Educational Q&A

Respectful worship and steadfastness in adversity invite renewed clarity and divine reassurance; rightful kingship is framed as a dharmic destiny, not mere ambition.

After honouring Indra, Yudhiṣṭhira’s earlier dejection turns into joy; Indra then foretells his future sovereignty and instructs him to return to the hermitage in the Kāmyaka forest.