Shloka 31
Kuberasaras-darśana (Bhīma beholds Kubera’s guarded lotus-lake) / कुबेरसरः-दर्शनम्
त्रयी वार्ता दण्डनीतिस्तिस््रो विद्या विजानताम् | ताभि: सम्यक् प्रयुक्ताभिलोंकयात्रा विधीयते,वेदत्रयी, वार्ता (कृषि-वाणिज्य आदि) और दण्डनीति--ये तीन विद्याएँ हैं (इनमें वेदाध्ययन ब्राह्मणकी, वार्ता वैश्यकी और दण्डनीति क्षत्रियकी जीविकावृत्ति है)। विज्ञ पुरुषोंद्वारा इन वृत्तियोंका ठीक-ठीक प्रयोग होनेसे लोकयात्राका निर्वाह होता है
vaiśampāyana uvāca | trayī vārtā daṇḍanītis tisro vidyā vijānatām | tābhiḥ samyak prayuktābhir lokayātrā vidhīyate ||
Dijo Vaiśampāyana: El triple Veda, la vārtā—los medios de vida materiales como la agricultura y el comercio—y la daṇḍanīti—la ciencia del gobierno y del castigo—son las tres ramas del saber reconocidas por los sabios. Cuando se aplican rectamente y en justa medida, se sostiene la vida del mundo y se mantiene el orden social.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Society is sustained when three domains are rightly practiced: sacred learning (trayī/three Vedas), productive livelihood (vārtā), and just governance (daṇḍanīti). The verse emphasizes balance—knowledge, economy, and law must each function properly for lokayātrā, the ongoing life of the world.
In Vaiśampāyana’s narration, a general principle of dharma is being stated: the wise recognize three foundational disciplines, and their proper application maintains social life. It serves as a reflective teaching within the Vana Parva’s broader discussions on conduct, duty, and order.