Shloka 9
Aṣṭāvakra–Kahoda Upākhyāna: Śvetaketu’s Āśrama, Sarasvatī, and the Origin of Aṣṭāvakra
भक्ष्याद् वियोजितस्याद्य मम प्राणा विशाम्पते । विसृज्य कायमेष्यन्ति पन्थानमकुतोभयम्,प्रजानाथ! आज आपने मुझे भोजनसे वंचित कर दिया है, इसलिये मेरे प्राण इस शरीरको छोड़कर अकुतोभय-पथ ([मृत्यु)-को प्राप्त हो जायँगे। धर्मात्मन्! इस प्रकार मेरी मृत्यु हो जानेपर मेरे स्त्री-पुत्र आदि भी (असहाय होनेके कारण) नष्ट हो जायँगे। इस तरह आप एक कबूतरकी रक्षा करके बहुत-से प्राणियोंकी रक्षा नहीं कर रहे हैं
bhakṣyād viyojitasya adya mama prāṇā viśāmpate | visṛjya kāyam eṣyanti panthānam akutobhayam prajānātha ||
Dijo el halcón: «Oh señor de los pueblos, hoy me has privado del alimento que me corresponde. Por ello, mi aliento vital abandonará este cuerpo y tomará el sendero sin temor: la muerte. Y cuando yo muera, mi esposa, mis hijos y quienes dependen de mí también perecerán por falta de sustento. Así, al proteger a una sola paloma, dejas sin protección muchas otras vidas que se sostienen en mí».
श्येन उवाच
Educational Q&A
The verse frames a dharma-conflict: protecting one vulnerable being (the pigeon) can unintentionally harm others (the hawk’s dependents). It highlights that ethical action must consider wider consequences and competing claims, not only immediate compassion.
The hawk argues with the king who has granted refuge to a pigeon. Denied its prey, the hawk claims it will die of hunger, and that its family will also be ruined—pressuring the king to resolve the dilemma of sheltering the pursued while not destroying the pursuer’s livelihood.