Shloka 10
Hemakūṭa’s Marvels and Lomaśa’s Account of Ṛṣabha at Ṛṣabhakūṭa
Nandā–Kauśikī Tīrtha Passage
सा बभूव विसर्पन्ती त्रिधा राजन् समुद्रगा,महाराज! नीचे गिरती हुई फेनपुञ्जसे व्याप्त हुए जलवाली समुद्रगामिनी गंगा तीन धाराओंमें बँटकर हंसोंकी पंक्तियोंके समान सुशोभित होने लगी। वह मतवाली स्त्रीकी भाँति इस प्रकार आयी कि कहीं तो सर्प-शरीरकी भाँति कुटिल गतिसे बहती थी और कहीं-कहीं ऊँचेसे नीचे गिरकर चट्टानोंसे टकराती जाती थी एवं श्वेत वस्त्रोंके समान प्रतीत होनेवाले फेनपुंज उसे आच्छादित किये हुए थे। कहीं-कहीं वह जलके कल-कल नादसे उत्तम संगीत-सा गा रही थी। इस प्रकार अनेक रूप धारण करनेवाली गंगा आकाशसे गिरी और भूतलपर पहुँचकर राजा भगीरथसे बोली---
sā babhūva visarpatī tridhā rājan samudragā | mahārāja! nīce giratī huī phenapuñjasena vyāpta hue jalavālī samudragāminī gaṅgā trī dhārāoṃ meṃ baṃṭakara haṃsoṃ kī paṃktiyoṃ ke samāna suśobhita hone lagī | vaha matvālī strī kī bhānti isa prakāra āyī ki kahīṃ to sarpa-śarīra kī bhānti kuṭila gati se bahatī thī aura kahīṃ-kahīṃ ūṃce se nīce girakara caṭṭānoṃ se ṭakarātī jātī thī evaṃ śveta vastraoṃ ke samāna pratīta honevāle phenapuñja use ācchādita kiye hue the | kahīṃ-kahīṃ vaha jala ke kala-kala nāda se uttama saṃgīta-sā gā rahī thī | isa prakāra aneka rūpa dhāraṇa karanevālī gaṅgā ākāśa se girī aura bhūtala para pahuṃcakara rājā bhagīratha se bolī—
Oh Rey, la Gaṅgā—destinada al océano—bajó impetuosa y se dividió en tres corrientes, resplandeciendo como hileras ordenadas de cisnes. Al descender, se mostró en muchas formas: en unos lugares fluía con un movimiento sinuoso, como de serpiente; en otros se precipitaba desde las alturas, golpeando las rocas, mientras masas blancas de espuma, como vestiduras, la cubrían. En ciertos tramos, el murmullo de sus aguas se volvía como música exquisita. Así, adoptando múltiples figuras, Gaṅgā cayó del cielo, llegó a la tierra y habló entonces al rey Bhagīratha.
लोगश उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the sacred power of Gaṅgā as a purifier and the fruit of steadfast royal effort: a king’s dharmic resolve can bring blessings that benefit the world, even when nature appears overwhelming and many-formed.
Gaṅgā descends from the sky to the earth, splitting into three streams and displaying varied, dramatic movements—winding like a serpent, plunging over rocks, and singing through rippling sounds—before approaching King Bhagīratha to speak.