Shloka 14
Bhāgīratha’s Tapas and the Petition to Gaṅgā (गङ्गावतरण-प्रसङ्गः)
आगम्य पितुराचख्युरदृश्यं तुरगं हृतम् । तेनोक्ता दिक्षु सर्वासु सर्वे मार्गत वाजिनम्,(ससमुद्रवनद्वीपां विचरन्तो वसुन्धराम् ।) राजन्! उनका यज्ञिय अश्व उनके अत्यन्त उत्साही सभी पुत्रोंद्वारा सुरक्षित हो स्वच्छन्दगतिसे पृथ्वीपर विचरने लगा। जब वह अश्व भयंकर दिखायी देनेवाले जलशून्य समुद्रके तटपर आया, तब प्रयत्नपूर्वक रक्षित होनेपर भी वहाँ सहसा अदृश्य हो गया। तात! तब उस उत्तम अश्वको अपहृत जानकर सगरपुत्रोंने पिताके पास आकर कहा--/हमारे यज्ञिय अश्वको किसीने चुरा लिया, अब वह दिखायी नहीं देता।/ यह सुनकर राजा सगरने कहा--“तुम सब लोग समुद्र, वन और द्वीपोंसहित सारी पृथ्वीपर विचरते हुए सम्पूर्ण दिशाओंमें जाकर उस अश्वका पता लगाओ”
āgamya pitur ācakhyur adṛśyaṃ turagaṃ hṛtam | tenoktā dikṣu sarvāsu sarve mārgata vājinaṃ || (sa-samudra-vana-dvīpāṃ vicaranto vasundharām) ||
Al regresar ante su padre, los hijos informaron que el caballo sacrificial había sido robado y había desaparecido de la vista. Al oírlo, el rey Sagara les ordenó buscar al caballo en todas las direcciones, recorriendo la tierra entera—con sus mares, bosques e islas. El episodio reafirma el deber del gobernante de proteger la pureza de los ritos sagrados y la responsabilidad de los herederos de actuar con vigilancia y perseverancia cuando una empresa pública conforme al dharma se ve amenazada.
लोगश उवाच
Educational Q&A
Dharmic undertakings—especially public rites tied to royal responsibility—must be protected with alertness and sustained effort; when disruption occurs, one should respond decisively, lawfully, and with perseverance rather than negligence.
Sagara’s sons return and inform their father that the sacrificial horse has been stolen and has become invisible; King Sagara orders them to scour all directions, traversing the whole earth with its seas, forests, and islands, to find it.