Previous Verse
Next Verse

Shloka 33

Kṛṣṇa at Duryodhana’s House: Refusal of Hospitality and Departure to Vidura (कृष्णस्य धार्तराष्ट्रनिवेशनगमनम्)

य॑ं गत्वाभिमुख: संख्ये न जीवन कश्रिदाव्रजेत्‌ यो जेता सर्वभूतानामजेयो जिष्णुरच्युत

vaiśampāyana uvāca | yaṁ gatvābhimukhaḥ saṅkhye na jīvan kaścid āvrajet | yo jetā sarvabhūtānām ajeyo jiṣṇur acyuta | śrīkṛṣṇa! yo 'rjunaḥ dvibhujo 'pi sadā prācīnakālasahasrabhuja-dhāriṇā kārtavīryārjunena sārdhaṁ spardhāṁ dhārayati | keśava! ya eka-vegena pañcaśatabāṇān muñcati | yaḥ pāṇḍavo 'rjunaḥ dhanurvidyāyāṁ rājñā kārtavīryeṇa samāna eva manyate | yasya tejaḥ sūryavat | ya indriyasaṁyame maharṣibhiḥ, kṣamāyāṁ pṛthivyā, parākrame devarājendreṇa samānaḥ | madhusūdana! etat kauravāṇāṁ vipulaṁ sāmrājyaṁ sarvarājasu prakhyātaṁ prakāśitaṁ ca, yad arjunenaiva svaparākrameṇa vardhitam | yasya bāhubalaṁ sarve pāṇḍavāḥ pratīyante | yaḥ sarvarathināṁ śreṣṭhaḥ satyaparākramaś ca | saṅgrāme yasya sammukhaṁ gatvā na kaścid jīvan nivartate | acyuta! yaḥ sarvabhūtajaye samarthaḥ vijayī cājeyaś ca, yathā devānām āśraya indraḥ, tathā sarvapāṇḍavānām avalambaḥ | sa te bhrātā sakhā cārjuna idānīṁ kathaṁ vartate? |

Vaiśaṃpāyana dijo: «Oh Acyuta: aquel ante quien, una vez encarado en batalla, nadie vuelve con vida; conquistador de todos los seres, invencible y siempre victorioso—¿cómo está ahora ese Arjuna? Oh Śrī Kṛṣṇa, aunque solo tiene dos brazos, siempre se mide con el antiguo Kārtavīrya Arjuna, de mil brazos. Oh Keśava, con un solo arrebato de velocidad dispara quinientas flechas. Este Arjuna, el Pāṇḍava, es tenido por igual al rey Kārtavīrya en el arte del arco; su brillo es como el sol. En dominio de los sentidos es como los grandes ṛṣis; en paciencia, como la tierra; en valor, como Indra, rey de los dioses. Oh Madhusūdana, este vasto imperio kaurava—célebre y resplandeciente entre todos los reyes—fue ensanchado por la propia proeza de Arjuna. Todos los Pāṇḍavas confían en la fuerza de sus brazos. Él es el primero entre los guerreros de carro, verdaderamente poderoso; y así como Indra es el refugio de los dioses, así es él el sostén de todos los Pāṇḍavas. ¿Cómo le va ahora a Arjuna, tu hermano y tu amigo?»

यम्whom
यम्:
Karma
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Accusative, Singular
गत्वाhaving gone
गत्वा:
TypeVerb
Rootगम्
FormAbsolutive (त्वा-प्रत्यय), Parasmaipada (sense-neutral here)
अभिमुखःfacing (towards), front-facing
अभिमुखः:
Karta
TypeAdjective
Rootअभिमुख
FormMasculine, Nominative, Singular
सङ्ख्येin battle
सङ्ख्ये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसङ्ख्या
FormFeminine, Locative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
जीवन्living, alive
जीवन्:
Karta
TypeVerb
Rootजीव्
FormPresent active participle, Masculine, Nominative, Singular
कश्चित्anyone
कश्चित्:
Karta
TypePronoun
Rootकिम्
FormMasculine, Nominative, Singular
आव्रजेत्would return
आव्रजेत्:
TypeVerb
Rootआ + व्रज्
FormOptative (विधिलिङ्), 3rd, Singular, Parasmaipada
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
जेताconqueror
जेता:
Karta
TypeNoun
Rootजेतृ
FormMasculine, Nominative, Singular
सर्वभूतानाम्of all beings
सर्वभूतानाम्:
TypeNoun
Rootसर्वभूत
FormNeuter, Genitive, Plural
अजेयःunconquerable
अजेयः:
Karta
TypeAdjective
Rootअजेय
FormMasculine, Nominative, Singular
जिष्णुःvictorious (Jishnu)
जिष्णुः:
Karta
TypeNoun
Rootजिष्णु
FormMasculine, Nominative, Singular
अच्युतO Achyuta
अच्युत:
TypeNoun
Rootअच्युत
FormMasculine, Vocative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
Ś
Śrī Kṛṣṇa (Acyuta, Keśava, Madhusūdana)
A
Arjuna (Pāṇḍava Arjuna)
K
Kārtavīrya Arjuna
K
Kauravas
P
Pāṇḍavas
I
Indra (Devarāja)
M
Maharṣis
P
Pṛthivī (Earth)

Educational Q&A

The verse frames ideal kṣatriya excellence as inseparable from ethical virtues: mastery in war (archery, valor) is praised alongside self-restraint (indriyasaṁyama) and forbearance (kṣamā). It also highlights responsibility—great power becomes a ‘support’ (avalamba) for one’s community, not merely personal glory.

Vaiśampāyana reports a speech addressed to Kṛṣṇa, extolling Arjuna’s unmatched prowess and moral qualities, recalling how his strength helped expand the Kaurava realm, and then asking Kṛṣṇa about Arjuna’s present condition—setting a tone of concern amid impending conflict.