Shloka 12
अध्याय ८२ — केशवप्रयाणे निमित्तदर्शनम्
Omens and Reception During Keśava’s Departure
भगवान् जनार्दनने सबसे पहले प्रातः:काल ऋषियोंके मुखसे मंगलपाठ सुननेवाले देवराज इन्द्रकी भाँति विश्वस्त ब्राह्मणोंके मुखसे परम मधुर मंगलकारक पुण्याहवाचन सुनते हुए स्नान किया। फिर उन्होंने पवित्र तथा वस्त्राभूषणोंसे अलंकृत हो स्वन्ध्यावन्दन, सूर्योपस्थान एवं अग्निहोत्र आदि पूर्वह्ञिकृत्य सम्पन्न किये। इसके बाद बैलकी पीठ छूकर ब्राह्मगोंको नमस्कार किया और अग्निकी परिक्रमा करके अपने सामने प्रस्तुत की हुई कल्याणकारक वस्तुओंका दर्शन किया। तदनन्तर पाण्डुनन्दन युधिष्ठटिरकी बातोंपर विचार करके जनार्दनने अपने पास बैठे हुए शिनिपौत्र सात्यकिसे इस प्रकार कहा-- ॥| ८-- ११ || रथ आरोप्यतां शड्खश्षक्रं च गदया सह । उपासंगाश्ष शक््त्यश्ष सर्वप्रहरणानि च
vaiśaṃpāyana uvāca | bhagavān janārdanaḥ prātaḥkāle viśvastabrāhmaṇānāṃ mukhebhyaḥ paramamadhuraṃ maṅgalakārakaṃ puṇyāhavācanaṃ śṛṇvan snānaṃ cakāra | tataḥ pavitraḥ vastrābhūṣaṇair alaṅkṛtaḥ svasaṃdhyāvandanaṃ sūryopasthānam agnihotrādīni ca pūrvāhṇikṛtyāni samāpya | vṛṣabhapṛṣṭhaṃ spṛṣṭvā brāhmaṇān namaskṛtya agniṃ parikramya purataḥ prastutānāṃ kalyāṇakārakavastūnāṃ darśanaṃ cakāra | tadanantaraṃ pāṇḍunandana-yudhiṣṭhirasya vacanāni vicārya janārdanaḥ svopaviṣṭaṃ śiniputraṃ sātyakiṃ praty uvāca— | rathāropyatāṃ śaṅkhaś cakraṃ ca gadayā saha | upāsaṅgāś ca śaktyaś ca sarvapraharaṇāni ca ||
Dijo Vaiśampāyana: Al alba, Janārdana—como Indra, rey de los dioses, que primero escucha de labios de los ṛṣis las recitaciones auspiciosas—se bañó mientras oía, de boca de brāhmaṇas dignos de confianza, la puṇyāha, bendición santificadora, dulcísima y portadora de buen augurio. Luego, purificado y adornado con vestiduras limpias y ornamentos, cumplió los ritos de la mañana: la sandhyā, la salutación al Sol, el agnihotra y las observancias afines. Después, tocó el lomo de un toro como señal de buen presagio, se inclinó ante los brāhmaṇas, circunvaló el fuego sagrado y contempló los objetos auspiciosos dispuestos ante él. Entonces, tras reflexionar sobre las palabras de Yudhiṣṭhira, hijo de Pāṇḍu, Janārdana dijo a Sātyaki, hijo de Śini, que estaba sentado cerca: «Que se coloquen en el carro la caracola, el disco y la maza, junto con las aljabas, las lanzas (śakti) y todas las armas».
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even at the threshold of political crisis and impending war, right action begins with inner discipline: auspicious listening, purification, and completion of prescribed duties. The passage models dharma as a union of ritual order (nitya-karma) and responsible readiness for one’s role (here, strategic preparation).
Kṛṣṇa performs morning rites—hearing puṇyāha blessings, bathing, worshipping at sandhyā, honoring the Sun and fire, and observing auspicious customs. After reflecting on Yudhiṣṭhira’s words, he instructs Sātyaki to load the chariot with the conch, discus, mace, and other weapons, signaling imminent departure and martial preparation.