Shloka 15

अकार्पण्यमसंरम्भ: संतोष: श्रद्दधानता । एतानि यस्य राजेन्द्र स दान्त: पुरुष: स्मृत:,राजेन्द्र! जिस पुरुषमें क्षमा, धैर्य, अहिंसा, सम-दर्शिता, सत्य, सरलता, इन्द्रियसंयम, धीरता, मृदुता, लज्जा, स्थिरता, उदारता, अक्रोध, संतोष और श्रद्धा--ये गुण विद्यमान हैं, वह पुरुष दान्त (इन्द्रियविजयी) माना गया है

akārpaṇyam asaṃrambhaḥ santoṣaḥ śraddadhānatā | etāni yasya rājendra sa dāntaḥ puruṣaḥ smṛtaḥ ||

Vidura dijo: «Oh rey: aquel en quien no hay mezquindad ni autocompasión, que está libre de agitación temeraria, que se contenta con lo que tiene y permanece firme en la fe, es recordado como dānta, el que se ha dominado a sí mismo.»

अकार्पण्यम्non-miserliness, generosity
अकार्पण्यम्:
Karta
TypeNoun
Rootअकार्पण्य
FormNeuter, Nominative, Singular
असंरम्भःnon-impetuosity, calmness
असंरम्भः:
Karta
TypeNoun
Rootअसंरम्भ
FormMasculine, Nominative, Singular
संतोषःcontentment
संतोषः:
Karta
TypeNoun
Rootसंतोष
FormMasculine, Nominative, Singular
श्रद्दधानताfaith, trustfulness
श्रद्दधानता:
Karta
TypeNoun
Rootश्रद्दधानता
FormFeminine, Nominative, Singular
एतानिthese
एतानि:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormNeuter, Nominative, Plural
यस्यof whom, whose
यस्य:
Adhikarana
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
राजेन्द्रO king of kings
राजेन्द्र:
TypeNoun
Rootराजेन्द्र
FormMasculine, Vocative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
दान्तःself-controlled, sense-subdued
दान्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootदान्त
FormMasculine, Nominative, Singular
पुरुषःman, person
पुरुषः:
Karta
TypeNoun
Rootपुरुष
FormMasculine, Nominative, Singular
स्मृतःis considered/remembered (as)
स्मृतः:
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (क्त)
FormPerfective (past participle, passive sense), Singular

विदुर उवाच

V
Vidura
R
rājendra (the king addressed, i.e., Dhṛtarāṣṭra in context)

Educational Q&A

A truly disciplined (dānta) person is defined by inner virtues—nobility without pettiness, calm without rashness, contentment, and steady faith—showing that self-mastery is ethical and mental, not merely external restraint.

In Udyoga Parva, Vidura is counseling the king (Dhṛtarāṣṭra) on dharma and proper conduct amid the rising crisis before war, describing the qualities that mark a self-controlled and trustworthy person.