Shloka 32
Chapter 49: Sañjaya’s Enumeration of the Pāṇḍava Coalition (पाण्डवसैन्यसमागम-वर्णनम्)
यस्य वीर्येण सदृशाश्षत्वारो भुवि मानवा: । अश्व॒त्थामा धृष्टकेतू रुक््मी प्रद्मयुम्म एव च,राजन! इस भूमण्डलमें अश्वत्थामा, धृष्टकेतु, रुक्मी तथा प्रद्युम्न--ये चार पुरुष ही बल और पराक्रममें जिनकी समानता कर सकते हैं, जो माद्रीको आनन्द प्रदान करनेवाले तथा पाण्डवोंमें सबसे छोटे हैं, उन नरश्रेष्ठ वीर सहदेवके साथ आपलोगोंका महान् विनाशकारी युद्ध होनेवाला है
yasya vīryeṇa sadṛśāś catvāro bhuvi mānavāḥ | aśvatthāmā dhṛṣṭaketu rukmī pradyumna eva ca, rājan |
Sañjaya dijo: «Oh Rey, en esta tierra sólo hay cuatro hombres que pueden ser tenidos por iguales a él en fuerza y proeza heroica: Aśvatthāmā, Dhṛṣṭaketu, Rukmī y Pradyumna. Por ello, una guerra grande y devastadora está a punto de alzarse para ti contra Sahadeva, el más excelso de los hombres, valiente, gozo de Mādrī y el menor entre los Pāṇḍavas».
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical weight of war: when a ruler ignores counsel and provokes conflict, he may face opponents of extraordinary merit. By highlighting Sahadeva’s exceptional prowess—matched by only a few renowned warriors—Sañjaya warns that adharma-driven hostility leads to catastrophic consequences.
Sañjaya addresses King Dhṛtarāṣṭra, describing Sahadeva’s formidable strength and stating that only four famous warriors are comparable to him. This functions as a warning that the Kauravas are heading toward a devastating war against the Pāṇḍavas, including the youngest brother, Sahadeva.