Shloka 57
यदा विपाठा मद्भुजविप्रमुक्ता द्विजा: फलानीव महीरुहाग्रात् प्रचेतार उत्तमाड़ानि यूनां तदा युद्ध धार्तराष्ट्रोडन्वतप्स्यत्,“जब मेरे बाहुबलसे छूटे हुए विपाठ नामक बाण युवक योद्धाओंके मस्तकोंको उसी प्रकार काट-काटकर ढेर लगाने लगेंगे, जैसे पक्षी वृक्षोंके अग्रभागसे फल गिराकर उनके ढेर लगा देते हैं, उस समय यह सब देखकर दुर्योधनको बड़ा पश्चात्ताप होगा
sañjaya uvāca | yadā vipāṭhā mad-bhuja-vipramuktā dvijāḥ phalānīva mahīruhāgrāt pracetāra uttamāṅgāni yūnāṃ tadā yuddhe dhārtarāṣṭro 'nutapsyate |
Sañjaya dijo: «Cuando las flechas Vipāṭha, soltadas por mis brazos, cercenen las cabezas de los jóvenes guerreros y las amontonen—como las aves derriban los frutos desde la copa de los árboles y los apilan en el suelo—entonces, al presenciar aquella matanza en la batalla, Duryodhana, hijo de Dhṛtarāṣṭra, será presa de un amargo remordimiento.»
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the moral logic of consequence: when one drives events toward unjust war, the inevitable suffering returns as remorse. It foreshadows that Duryodhana’s choices will culminate in visible devastation, awakening regret too late to prevent harm.
Sañjaya describes a future battlefield scene: arrows called Vipāṭha, shot with great force, will decapitate young fighters, piling heads like fallen fruit. Seeing this carnage, Duryodhana (Dhṛtarāṣṭra’s son) will be overwhelmed with repentance.