Shloka 36
Vidura-nīti: Atithi-dharma, Trust, Counsel-Secrecy, and Traits of Sustainable Rule
Udyoga Parva, Adhyāya 38
मन्त्रभेदस्य षट् प्राज्ञो द्वाराणीमानि लक्षयेत् अर्थसंततिकामश्न रक्षेदेतानि नित्यश:,बुद्धिमान् पुरुष मन्त्रभेदके इन छः द्वारोंको जाने और धनको रक्षित रखनेकी इच्छासे इन्हें सदा बंद रखे--मादक वस्तुओंका सेवन, निद्रा, आवश्यक बातोंकी जानकारी न रखना, अपने नेत्र-मुख आदिका विकार, दुष्ट मन्त्रियोंपर विश्वास और कार्यमें अकुशल दूतपर भी भरोसा रखना
mantrabhedasya ṣaṭ prājño dvārāṇīmāni lakṣayet | arthasaṃtatīkāmaś ca rakṣed etāni nityaśaḥ ||
Dice Vidura: El hombre prudente debe reconocer estas seis “puertas” por las que se traiciona un consejo secreto. Deseando la conservación firme y el crecimiento de sus recursos, debe mantenerlas siempre cerradas: la embriaguez, el sopor y la negligencia, la ignorancia de lo que debe saberse, las señales reveladoras en los ojos, el rostro y otros gestos del cuerpo, la confianza en ministros perversos y la dependencia de un mensajero inepto en asuntos de acción.
विदुर उवाच
Educational Q&A
Confidential counsel is protected not only by external security but by inner discipline and prudent administration: avoid intoxication and negligent sleep, stay informed about necessary matters, control involuntary facial/ocular expressions that reveal intent, and do not rely on corrupt ministers or incompetent messengers.
In the Udyoga Parva, Vidura instructs the ruler on practical ethics and governance. Here he warns about specific vulnerabilities through which strategic plans and secrets get exposed, emphasizing vigilance and careful selection of trusted agents.