Shloka 24
उद्योगपर्व — अध्याय 33: धृतराष्ट्र-विदुर संवादः (विदुरनीतिः)
जो राजा इस प्रकार प्रेमके साथ कोमल दृष्टिसे देखता है, मानो आँखोंसे पीना चाहता है, वह चुपचाप बैठा भी रहे, तो भी प्रजा उससे अनुराग रखती है ।। सुपुष्पित: स्यादफल: फलित: स्याद् दुरारुह: । अपक्व: पक्वसंकाशो न तु शीर्येत कहिचित्,राजा वृक्षकी भाँति अच्छी तरह फूलने (प्रसन्न रहने) पर भी फलसे खाली रहे (अधिक देनेवाला न हो)। यदि फलसे युक्त (देनेवाला) हो तो भी जिसपर चढ़ा न जा सके, ऐसा (पहुँचके बाहर) होकर रहे। कच्चा (कम शक्तिवाला) होनेपर भी पके (शक्तिसम्पन्न)-की भाँति अपनेको प्रकट करे। ऐसा करनेसे वह नष्ट नहीं होता
yo rājā evaṃ prakāreṇa premṇā saha komala-dṛṣṭyā paśyati, yathā netrābhyāṃ pātum icchet; sa tūṣṇīṃ niṣaṇṇo 'pi prajābhiḥ anurāgaṃ labhate. supuṣpitaḥ syād aphalaḥ, phalitaḥ syād durāruhaḥ; apakvaḥ pakva-saṅkāśo na tu śīryeta kadācana. rājā vṛkṣa-vat su-puṣpito 'pi phala-śūnyaḥ syāt (ati-dātā na bhavet); yadi phalavān api syāt, tathāpi durāruhaḥ (agamyatāṃ rakṣet); apakvo 'pi pakva-saṅkāśaḥ svaṃ prakāśayet—evaṃ kṛtvā sa kadācana na vinaśyati.
Dice Vidura: El rey que mira a su pueblo con ojos suaves y afectuosos—como si quisiera beberlos con la mirada—gana su devoción aun cuando permanezca sentado en silencio. Pero el soberano debe ser también como un árbol: puede estar en plena flor y, sin embargo, no estar cargado de fruto (no dar en exceso); si da fruto, ha de ser difícil de trepar (no fácilmente accesible ni explotable); y aun cuando su fuerza sea inmadura, debe mostrarse como madura (proyectar firmeza y competencia). Con tal mesura, el rey no llega a la ruina.
विदुर उवाच
Educational Q&A
A ruler should combine visible compassion with strategic restraint: win hearts through gentle regard, but remain difficult to exploit, and project maturity and strength even when still consolidating power.
In Udyoga Parva, Vidura instructs the king on rājadharma (the duties and tactics of rulership), explaining how a king secures popular loyalty while safeguarding authority through a balanced public demeanor.