Shloka 14
पाण्डवसेनानायकाभिषेकः तथा बलरामागमन-उपदेशः | Appointment of Pandava Commanders and Balarama’s Counsel
धुर्ययो्हययोरेकस्त थान्यौ पार्ष्णिसारथी । तौ चापि रथिनां श्रेष्ठी रथी च हयवित् तथा,प्रत्येक रथके दो-दो घोड़ोंपर एक-एक रक्षक नियुक्त था, एक-एक रथके लिये दो चक्ररक्षक नियत किये गये थे। वे दोनों ही रथियोंमें श्रेष्ठ थे तथा रथी भी अश्वसंचालनकी कलामें निपुण थे। सब ओर सुवर्णमालाओंसे अलंकृत हजारों रथ शोभा पाते थे। शत्रुओंके लिये उनका भेदन करना अत्यन्त कठिन था। वे सब-के-सब नगरोंकी भाँति सुरक्षित थे
Vaiśampāyana uvāca: dhuryayor hayayor ekasthānyau pārṣṇisārathī | tau cāpi rathināṃ śreṣṭhī rathī ca hayavit tathā ||
Dijo Vaiśampāyana: Para cada par de caballos principales había un asistente dedicado, y asimismo un guardia o auriga de retaguardia. Aquellos hombres contaban entre los mejores de los guerreros de carro: diestros en el combate y expertos también en el manejo de los caballos. Así, los carros, ricamente adornados y cuidadosamente protegidos, se volvían difíciles de quebrar para el enemigo, seguros como ciudades fortificadas.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights disciplined preparedness: effective power in war depends not only on heroic fighters but also on trained support roles (guards, charioteers, horse-handlers). Competence and organization are ethical responsibilities of leadership when conflict becomes unavoidable.
Vaiśampāyana describes the war-ready chariot formations: each chariot’s horses and rear were assigned specialized attendants/guards, and the personnel were elite chariot-warriors skilled in driving and horse-management, making the chariots difficult for enemies to penetrate.