Shloka 26
Adhyāya 128 — Proposal to Restrain Keśava; Sātyaki’s Warning and Vidura–Dhṛtarāṣṭra Counsel
इन्द्रियाणि महत्प्रेप्सुर्नियच्छेदर्थ धर्मयो: । इन्द्रियै्नियतैरबुद्धिर्वर्धतेडग्निरिवेन्धनै:,“महत्पदको प्राप्त करनेकी इच्छावाला पुरुष अपनी इन्द्रियोंको अर्थ और धर्ममें नियन्त्रित करे। इन्द्रियोंको जीत लेनेपर बुद्धि उसी प्रकार बढ़ती है, जैसे ईंधन डालनेसे आग प्रज्वयलित हो उठती है
indriyāṇi mahat prepsur niyacched artha-dharmayoḥ | indriyaiḥ niyatair abuddhir vardhate 'gnir iva indhanaiḥ ||
Dijo Vaiśampāyana: El hombre que anhela alcanzar una alta dignidad debe refrenar sus sentidos, manteniéndolos gobernados tanto en la búsqueda de la riqueza como en la práctica del dharma. Cuando los sentidos son dominados, el entendimiento crece, como el fuego que se alza más cuando se le alimenta con leña.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Sense-restraint (indriya-nigraha) is presented as the foundation for attaining higher goals: when one governs the senses within the domains of artha (material life) and dharma (righteous conduct), discernment (buddhi) steadily grows, enabling right choice and steadiness.
In Udyoga Parva’s counsel-oriented context, Vaiśampāyana delivers a didactic maxim: he frames ethical preparation for great aims not as mere ambition, but as disciplined regulation of the senses so that one’s intellect becomes strong and luminous.