Shloka 10
अध्याय ७२ — राजधर्मः: प्रजारक्षण, कर-नीति, दण्ड-नीति, अमात्य-नियोजन
Chapter 72 — Royal Duty: protection of subjects, taxation, punishment, and appointments
बलिषष्ेन शुल्केन दण्डेनाथापराधिनाम् । शास्त्रानीतेन लिप्सेथा वेतनेन धनागमम्,प्रजाकी आयका छठा भाग करके रूपमें ग्रहण करके; उचित शुल्क या टैक्स लेकर, अपराधियोंको आर्थिक दण्ड देकर तथा शास्त्रके अनुसार व्यापारियोंकी रक्षा आदि करनेके कारण उनके दिये हुए वेतन लेकर इन्हीं उपायों तथा मार्गोंसे राजाको धन-संग्रहकी इच्छा रखनी चाहिये
baliṣaṣṭhena śulkena daṇḍenāthāparādhinām | śāstrānītena lipsetha vetanena dhanāgamam |
Bhīṣma dijo: «Que el rey busque la entrada de riqueza sólo por medios lícitos: recibiendo la parte debida (bali) y los aranceles o impuestos apropiados (śulka), imponiendo multas pecuniarias a los infractores y aceptando la remuneración sancionada por los śāstras (como las tasas ligadas a la protección y la regulación). Así, por estos cauces aprobados, el gobernante debe desear y asegurar los ingresos.»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler should collect revenue only through dharmic, regulated means—legitimate taxes/dues, lawful fines for wrongdoing, and śāstra-approved fees connected with governance and protection—avoiding arbitrary or exploitative extraction.
In the Shanti Parva’s instruction on rājadharma, Bhishma advises Yudhishthira on how a king should obtain wealth for the state: through proper taxation, penal fines, and sanctioned remuneration tied to administrative duties.