Shloka 9
भरतनन्दन नरेश्वर! तुमने जिसके विषयमें मुझसे पूछा था, वह श्रेष्ठ धर्म यही है। वह धीर ब्राह्मण निष्काम-भावसे धर्म और अर्थसम्बन्धी कार्यमें संलग्न रहता था ।॥। सच किल कृतनिश्चयो द्विजो भुजगपतिप्रतिदेशितात्मकृत्य: । यमनियमसहो वनान्तरं परिगणितोज्छशिलाशन: प्रविष्ट:,नागराजके उपदेशके अनुसार अपने कर्तव्यको समझकर उस ब्राह्मणने उसके पालनका दृढ़ निश्चय कर लिया और दूसरे वनमें जाकर उज्छशिलवृत्तिसे प्राप्त हुए परिमित अन्नका भोजन करता हुआ यम-नियमका पालन करने लगा
bharatanandana nareśvara! tvayā yasya viṣaye mama pṛṣṭaṃ tad eva śreṣṭho dharmaḥ. sa dhīro brāhmaṇo niṣkāma-bhāvena dharma-artha-sambandhiṣu kāryeṣu saṃlagna āsīt. satyaṃ kila kṛta-niścayo dvijo bhujaga-pati-pratideśitātma-kṛtyaḥ; yama-niyama-sahaḥ vanāntaraṃ parigaṇitocchiṣṭa-śilāśanaḥ praviṣṭaḥ.
Bhīṣma dijo: «¡Oh descendiente de Bharata, oh rey! Aquello por lo que me preguntaste—esto, en verdad, es el dharma más alto. Aquel brahmán firme permanecía dedicado, sin deseo egoísta, a las acciones vinculadas con el dharma y el artha. Y en efecto, tras afianzar su resolución y comprender su deber según la instrucción del señor de las serpientes, el dos veces nacido entró en otro bosque. Allí, viviendo de alimento medido obtenido por el modo de subsistencia occhiṣṭa-śilā, practicó yama y niyama.»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents ‘highest dharma’ as disciplined, desireless engagement with rightful duties (dharma and artha) grounded in firm resolve, ethical restraints (yama), and observances (niyama), even under austere living conditions.
Bhishma explains to the king that a Brahmin, after receiving instruction from the lord of serpents about his proper duty, makes a firm vow, goes into another forest, lives on a severely limited gleaned/leftover-food regimen, and practices yama and niyama.