Shloka 373
धर्मद्वारबहुत्वविमर्शः — Reflection on the Many ‘Doors’ of Dharma (Śānti-parva 342)
भारावतरणार्थ तु प्रविष्टी मानुषीं तनुम् । पार्थ! यह मैंने तुमसे भक्तोंका अन्तर बतलाया है। कुन्तीनन्दन! तुम और मैं दोनों ही नर-नारायण नामक ऋषि हैं और पृथ्वीका भार उतारनेके लिये हमने मानव-शरीरमें प्रवेश किया है
bhārāvataraṇārthaṃ tu praviṣṭī mānuṣīṃ tanum | pārtha! yad mayā tvayā bhaktānām antaraṃ batalāyāḥ | kuntīnandana! tvaṃ ca ahaṃ ca ubhau eva nara-nārāyaṇa-nāmānau ṛṣī, pṛthivyā bhāraṃ avatārayituṃ mānuṣa-śarīre praviṣṭau ||
Para aligerar la carga de la tierra, hemos entrado en un cuerpo humano. Oh Pārtha, lo que te he explicado es la distinción interior entre los devotos. Oh hijo de Kuntī, tú y yo somos en verdad los sabios conocidos como Nara y Nārāyaṇa; y para retirar el peso de la tierra, hemos asumido encarnación humana.
अर्जुन उवाच
Educational Q&A
The verse frames the epic’s events as a dharmic, cosmic mission: the protagonists assume human embodiment to relieve the earth’s burden caused by adharma, while also emphasizing discernment regarding devotees—their inner disposition and spiritual maturity.
The speaker addresses Arjuna (Pārtha/Kuntīnandana) and reveals a divine identity: Arjuna and the speaker are Nara and Nārāyaṇa in sage-form, who have entered human bodies to accomplish the task of reducing the earth’s burden.