Shloka 93
धर्मस्य बहुद्वारत्वम् — Nārada’s Audience with Indra (Śānti-parva 340)
धारयामास देवेशो हस्तैर्यज्ञपतिस्तदा । यज्ञोंके स्वामी उन भगवान् देवेश्वर विष्णुने उस समय अपने हाथोंमें यज्ञवेदी, कमण्डलु, चमकीले मणिरत्न, उपानह, कुशा, मृगचर्म, दण्ड-काष्ठ और प्रज्वलित अग्नि-- ये सब वस्तुएँ ले रखी थीं,(कूृकलासं नृगं चैव मोचयिष्ये ह वै पुन: ।। तत्र पौत्रनिमित्तेन गत्वा वै शोणितं पुरम् | बाणस्य च पुरं गत्वा करिष्ये कदनं महत् ।।) गिरगिटकी योनिमें पड़े हुए राजा नृगका भी उद्धार करूँगा। उसी अवतारमें अपने पौत्र अनिरुद्धके निमित्त बाणासुरकी राजधानी शोणितपुरमें जाकर वहाँकी असुरसेनाका महान् संहार कर डालूँगा ।। महेश्वरमहासेनौ बाणप्रियहितैषिणौ
bhīṣma uvāca | dhārayāmāsa deveśo hastair yajñapatistadā | kūrkalāsaṃ nṛgaṃ caiva mocayiṣye ha vai punaḥ || tatra pautranimittena gatvā vai śoṇitaṃ puram | bāṇasya ca puraṃ gatvā kariṣye kadanaṃ mahat || maheśvaramahāsenau bāṇapriyahitaiṣiṇau ||
Dijo Bhīṣma: En aquel tiempo, el Señor de los dioses, Dueño del sacrificio, sostenía en Sus manos los instrumentos del culto: el altar, el jarro de agua (kamaṇḍalu), gemas resplandecientes, sandalias, la hierba sagrada kuśa, una piel de ciervo, un báculo de madera y el fuego encendido. Y una vez más, libraré al rey Nṛga, caído en el vientre de un lagarto. Y en ese mismo descenso, por causa de mi nieto Aniruddha, iré a Śoṇitapura, la ciudad de Bāṇa, y allí provocaré una gran matanza del ejército de los asuras, aunque Maheśvara y el gran general Skanda se alcen como protectores, procurando lo que es querido y beneficioso para Bāṇa.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The passage frames Viṣṇu as the presiding power behind yajña (ritual order) and as the protector who intervenes to restore dharma: He both liberates the afflicted (Nṛga) and restrains adharma through force when necessary (the destruction at Śoṇitapura), even when opposed by formidable divine allies of the wrongdoer.
Bhīṣma describes the Lord holding ritual/ascetic emblems, then foretells two deeds in a future descent: rescuing King Nṛga from a reptile birth and going to Bāṇāsura’s capital Śoṇitapura for Aniruddha’s sake, where a major battle and slaughter will occur despite Śiva and Skanda supporting Bāṇa.