Shloka 113
धर्मस्य बहुद्वारत्वम् — Nārada’s Audience with Indra (Śānti-parva 340)
ब्रह्मण: सदने तात यथादृष्टं यथाश्रुतम् यह महान् उपनिषद् (ज्ञान) चारों वेदोंके विज्ञानसे सम्पन्न है। इसमें सांख्य और योगका सिद्धान्त कूट-कूटकर भरा है। इसकी पांचरात्र आगमके नामसे प्रसिद्धि है। साक्षात् नारायणके मुखसे इसका गान हुआ है। तात! इस विषयको नारदजीने श्वेतद्वीपमें जैसा देखा और सुना था, वैसा ही ब्रह्माजीके भवनमें सुनाया था ।। युधिछिर उवाच एतदाश्नर्यभूतं हि माहात्म्यं तस्थ धीमत:
Yudhiṣṭhira uvāca—Brahmaṇaḥ sadane tāta yathādṛṣṭaṃ yathāśrutam; eṣa mahān upaniṣat caturṇāṃ vedānāṃ vijñānena sampannaḥ. Asmin sāṅkhya-yoga-siddhāntaḥ kūṭa-kūṭaṃ bhṛtaḥ. Asya pāñcarātrāgama-nāmnā prasiddhiḥ. Sākṣān Nārāyaṇa-mukhād asya gānaṃ bhūtam. Tāto ’smin viṣaye Nāradaḥ Śvetadvīpe yathā dṛṣṭaṃ śrutaṃ ca, tathā Brahmaṇaḥ bhavane ’kathayat. Etad āścaryabhūtaṃ hi māhātmyaṃ tasya dhīmataḥ.
Dijo Yudhiṣṭhira: “Querido, tal como fue visto y tal como fue oído en la propia morada de Brahmā, esta gran enseñanza upaniṣádica (de conocimiento) está colmada del discernimiento pleno de los cuatro Vedas. En ella se hallan, en abundancia, los principios del Sāṅkhya y del Yoga. Es célebre con el nombre de Āgama Pāñcarātra. Fue cantada directamente de la boca del mismo Nārāyaṇa. Y sobre este asunto, Nārada relató en la mansión de Brahmā exactamente lo que había visto y oído en Śvetadvīpa. En verdad, éste es un relato maravilloso de la grandeza de aquel Señor sabio.”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse asserts the supreme authority and completeness of a ‘great Upaniṣadic’ teaching identified with the Pāñcarātra Āgama: it integrates Vedic discernment with both Sāṅkhya (philosophical analysis) and Yoga (spiritual discipline), and is presented as direct revelation from Nārāyaṇa, thereby grounding devotion and practice in scriptural legitimacy.
Yudhiṣṭhira summarizes a transmission chain of sacred knowledge: Nārada experiences (sees and hears) the doctrine in Śvetadvīpa and then recounts it in Brahmā’s abode exactly as received. The emphasis is on faithful reporting and the extraordinary ‘māhātmya’ (glory) of the wise divine source, Nārāyaṇa.