Shloka 8
शुकस्य योगसिद्धिः (Śuka’s Yogic Attainment and Ascent)
दिन, रात और महीनोंके जो चक्र चल रहे हैं, वे किसीके टाले नहीं टलते हैं। इसी प्रकार जन्म, मृत्यु और जरा आदिके क्रम प्रायः चलते ही रहते हैं। जिसके जीवनका कुछ ठिकाना नहीं, वह मरणधर्मा मानव कभी दीर्घ-कालके पश्चात् नित्यपथ (मोक्षमार्ग) का आश्रय लेता है ।।
dina-rātra-māsānāṃ yaś cakraṃ pravartate, tat kenāpi na nivāryate; tathā janma-mṛtyu-jarādīnāṃ kramaḥ prāyaḥ pravartata eva. yasya jīvitasya na kiñcid dhruvaṃ sthānaṃ, sa maraṇadharmā mānavaḥ cirakālāt paścān nityapathaṃ (mokṣamārgaṃ) śaraṇaṃ gacchati. sarvabhūtasamucchedaḥ srotasevōhāhūte sadā | ūhamānaṃ nimajjantaṃ aplave kālasāgare ||
Dice Bhīṣma: La rueda de los días, las noches y los meses sigue girando y nadie puede detenerla. Del mismo modo, la sucesión de nacimiento, muerte y vejez prosigue casi sin pausa. Puesto que la vida humana no tiene certeza fija, el mortal—con frecuencia sólo tras largo tiempo—acaba por acogerse al sendero eterno, el camino de la liberación. Porque el tiempo es como un vasto océano sin balsa: los seres son arrastrados sin cesar por su corriente, y aun quien lucha y discierne puede hundirse en ese mar del Tiempo.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Time’s cycles are unstoppable, and so are birth, aging, and death. Recognizing life’s uncertainty, one should not delay turning toward the enduring goal—moksha—because the current of Time can overwhelm even the thoughtful and striving.
In the Shanti Parva’s instruction section, Bhishma addresses Yudhishthira with reflective counsel, using the imagery of an unstoppable wheel and an ocean-like Time to urge spiritual urgency and a turn toward the path of liberation.