Shloka 41
Saṃhāra-krama (The Sequence of Cosmic Dissolution) — Yājñavalkya’s Discourse
स शीघ्रमचलप्रख्यं कर्म दग्ध्वा शुभाशुभम् । उत्तमं योगमास्थाय यदीच्छति विमुच्यते,अमित पराक्रमी नरेश! योगके महान् व्रतमें एकाग्रचित्त रहनेवाला जो योगी नाभि, कण्ठ, मस्तक, हृदय, वक्षःस्थल, पार्श्रभाग, नेत्र, कान और नासिका आदि स्थानोंमें धारणाके द्वारा सूक्ष्म आत्माको परमात्माके साथ भलीभाँति संयुक्त करता है, वह यदि इच्छा करे तो अपने पर्वताकार विशाल शुभाशुभ कर्मोंको शीघ्र ही भस्म करके उत्तम योगका आश्रय लेकर मुक्त हो जाता है
sa śīghram acalaprakhyaṃ karma dagdhvā śubhāśubham | uttamaṃ yogam āsthāya yadīcchati vimucyate, amita-parākramī nareśa |
Bhīṣma dijo: «Oh rey de valor inconmensurable, cuando un yogui—firme en la concentración unipuntual—une el Sí mismo sutil con el Sí mismo Supremo mediante una fijación interior disciplinada en los centros del cuerpo (como el ombligo, la garganta, la cabeza, el corazón, el pecho, los costados, los ojos, los oídos y la nariz), entonces, si así lo quiere, quema con presteza su acumulación montañosa de actos meritorios y pecaminosos. Refugiándose en el Yoga supremo, queda liberado».
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the highest yoga—marked by one-pointed dhāraṇā and inner union of the subtle self with the Supreme Self—can rapidly consume accumulated karma, both good and bad, culminating in liberation (mokṣa).
In the Shanti Parva’s instruction-setting, Bhishma addresses the king and explains a yogic path: through concentrated inner practice at various bodily loci and realization of union with Paramātman, a yogin can burn karmic residues and attain release.