उशनसः (शुक्रस्य) चरितम् — The Account of Uśanā (Śukra): Yoga, Grievance, and Pacification
विमुक्ता: सप्तदशभिहेंतुभूतैश्व॒ पठचभि: । इन्द्रियार्थर्गुणैश्वैव अष्टाभिश्व पितामह
yudhiṣṭhira uvāca | vimuktāḥ saptadaśabhir hetubhūtaiś ca pañcabhiḥ | indriyārthaguṇaiś caiva aṣṭābhiś ca pitāmaha pitāmaha | pañca jñānendriyāṇi pañca karmendriyāṇi pañca prāṇāḥ manaś ca buddhis ca—ime saptadaśa tattvāni | kāmaḥ krodho lobho bhayaṃ svapnaś ca—ime saṃsārasya pañca hetavaḥ | śabdaḥ sparśo rūpaṃ raso gandhaś ca—ime pañca viṣayāḥ | sattvaṃ rajas tamaś ca—ime trayo guṇāḥ | pañcabhūtaiḥ saha avidyā ahaṃkāraḥ karma ca—ime aṣṭa tattvasaṃghātāḥ | etaiḥ sarvair vimuktās tīkṣṇavratadharā munayaḥ punarjanma na prāpnuvanti | parantapa pitāmaha vayaṃ api kadā rājyaṃ tyaktvā etām eva sthitiṃ prāpsyāmaḥ ||
Dijo Yudhiṣṭhira: «¡Oh Abuelo, oh Abuelo! Los ascetas de voto severo que se han liberado de los diecisiete principios constitutivos, de las cinco causas que atan al saṃsāra, de los objetos de los sentidos y de las tres guṇa, y también del agregado óctuple (que incluye los elementos y las aflicciones internas), no vuelven a nacer. Los diecisiete son: los cinco órganos del conocimiento, los cinco órganos de la acción, los cinco alientos vitales, la mente y el intelecto. Las cinco causas del saṃsāra son: deseo, ira, codicia, miedo y sueño. Los cinco objetos son: sonido, tacto, forma, sabor y olor. Las tres guṇa son: sattva, rajas y tamas. Y junto con los cinco grandes elementos, la ignorancia, el ego y el karma forman el agregado de ocho. Cuando todo ello es trascendido, los sabios de voto austero no retornan al nacimiento. ¡Oh castigador de enemigos! ¿Cuándo abandonaremos también nosotros la realeza y alcanzaremos ese mismo estado?»
युधिछिर उवाच
Liberation is described as transcending the constituents that structure embodied experience—sense faculties, vital functions, mind and intellect—along with the psychological drivers of bondage (desire, anger, greed, fear, and dream-like projection), the pull of sense-objects, the three guṇas, and the deeper roots of ignorance, ego-sense, and karma. When these are overcome, rebirth ceases.
In the Śānti Parva instruction setting, Yudhiṣṭhira addresses Bhīṣma as ‘Grandsire’ and reflects on the ideal of ascetic freedom from rebirth. He then turns the teaching inward, asking when he and his brothers will be able to relinquish royal power and attain that same liberated state.