Shloka 3
कपिलगोसंवादे गृहस्थ-त्यागधर्मयोः प्रमाण्यविचारः
Kapila–Cow Dialogue: Authority of Householder and Renunciant Dharmas
प्राचीन कालमें जाजलि नामसे प्रसिद्ध एक ब्राह्मण थे, जो वनमें ही रहते और विचरते थे। उन महातपस्वी जाजलिने समुद्रके तटपर जाकर बड़ी भारी तपस्या की ।। नियतो नियताहारश्वलीराजिनजटाधर: । मलपड्कथधरो धीमान् बहून् वर्षगणान् मुनि:,वे नियमसे रहते, नियमित भोजन करते और वल्कल, मृगचर्म एवं जटा धारण किया करते थे। वे बुद्धिमान मुनि बहुत वर्षोतक शरीरपर मैल और कीचड़ धारण किये खड़े रहे
bhīṣma uvāca | prācīne kāle jājali-nāmnā prasiddha eko brāhmaṇo ’bhavat, yo vane eva vasati sma vicacāra ca | sa mahātapā jājaliḥ samudrasya taṭaṃ gatvā mahāntam tapaś cacāra || niyato niyatāhāraś valkalājinajaṭādharaḥ | malapaṅkadharo dhīmān bahūn varṣagaṇān muniḥ ||
Dijo Bhishma: En tiempos antiguos vivió un brahmán célebre con el nombre de Jājali, que moraba y vagaba únicamente por el bosque. Aquel gran asceta Jājali fue a la orilla del mar y emprendió una austeridad intensa. Disciplinado y comiendo sólo de manera medida y reglada, vestía corteza de árbol, piel de ciervo y llevaba las trenzas enmarañadas de un asceta. Sabio y firme, el muni permaneció en pie durante muchos años, con el cuerpo cubierto de capas de suciedad y lodo: emblema de una resistencia inquebrantable y del dominio de sí en pos del logro espiritual.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds tapas and niyama—disciplined living and regulated consumption—as ethical foundations for spiritual progress. Jājali’s endurance symbolizes mastery over bodily comfort and appetite, presenting self-restraint as a key component of dharma.
Bhishma begins recounting an old account about the Brahmin ascetic Jājali. Jājali lives in the forest, goes to the ocean’s shore, and performs severe austerities for many years, marked by ascetic attire and unwavering physical endurance.