Shloka 4
तुलाधार-उपदेशः
Tulādhāra’s Instruction to Jājali on Ahiṃsā and Abhaya-dāna
अपां शैत्यं रस: क्लेदो द्रवत्वं स्नेहसौम्यता । जिह्नदा विस्यन्दनं चापि भौमानां श्रपर्णं तथा,शीतलता, रस, क्लेद (गलाना या गीला करना), द्रवत्व (पिघलना), स्नेह (चिकनाहट), सौम्यभाव, जिह्ला, टपकना, ओले या बर्फके रूपमें जम जाना तथा पृथ्वीसे उत्पन्न होनेवाले चावल-दाल आदिको गला देना--ये सब जलके गुण हैं
apāṃ śaityaṃ rasaḥ kledo dravatvaṃ sneha-saumyatā | jihvadā visyandanaṃ cāpi bhaumānāṃ śrapaṇaṃ tathā ||
Bhīṣma expone las propiedades inherentes del agua: por naturaleza es fresca; porta sabor y humedad; derrite y fluye; es untuosa y apacible; puede curvarse y seguir cursos sinuosos; gotea y rezuma; puede cuajarse en granizo o hielo; y ablanda y cuece lo que nace de la tierra, como el arroz y las legumbres. En esta enseñanza sobre el dharma y los elementos, señala que cada sustancia se conoce por sus funciones características, y que comprender la naturaleza sostiene el discernimiento recto y una vida ordenada.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse defines water by its characteristic functions—coolness, moistening, liquidity, unctuous gentleness, dripping/oozing, and even congealing—showing that right knowledge (viveka) begins with recognizing the intrinsic properties (guṇas) of things. Such discernment supports dharmic order by aligning conduct and understanding with nature’s realities.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira in a reflective, philosophical mode. Here he is enumerating the qualities of the element water as part of a broader exposition on the constituents of the world and how their properties can be known and classified.