Shloka 173
कामद्रुम-रूपकः तथा शरीर-पुर-रूपकः
The Desire-Tree and the Body-as-City Metaphors
न तर्कशास्त्रदग्धाय तथैव पिशुनाय च । जो वेदका विद्वान् न हो, अनुगत भक्त न हो, दोषदृष्टिसे रहित न हो, सरल स्वभावका न हो और आज्ञाकारी न हो तथा तर्कशास्त्रकी आलोचना करते-करते जिसका हृदय दग्ध -रस-शून्य हो गया हो और जो दूसरोंकी चुगली खाता हो--ऐसे लोगोंको इस ज्ञानका उपदेश देना उचित नहीं है
na tarkaśāstra-dagdhāya tathaiva piśunāya ca | yo vedakaḥ vidvān na bhavet, anugata-bhakto na bhavet, doṣa-dṛṣṭi-rahito na bhavet, sarala-svabhāvo na bhavet, ājñākārī na bhavet; tarkaśāstra-nindayā nindayā yasya hṛdayaṃ dagdhaṃ rasa-śūnyaṃ jātaṃ, yaś ca pareṣāṃ piśunatāṃ karoti—tādṛśebhyo ’sya jñānasya upadeśo na yuktaḥ ||
Dijo Vyāsa: “Esta enseñanza no debe impartirse a quien tenga el corazón reseco y abrasado por la lógica contenciosa, ni a un calumniador. Si una persona no es verdaderamente sabia, no es un devoto seguidor, no está libre de la manía de ver faltas, no es de naturaleza sencilla y no es obediente—y si, por criticar sin cesar y enzarzarse en disputas sobre la ciencia del razonamiento, su interior ha quedado quemado y sin gusto por la verdad, mientras además se entrega a la murmuración—entonces no es correcto instruir a tal persona en este conocimiento.”
व्यास उवाच
Educational Q&A
Sacred or liberating knowledge should be given only to a fit recipient: one who is genuinely learned, devoted, straightforward, obedient, and free from habitual fault-finding and slander. Mere argumentative cleverness that dries up the heart is treated as disqualifying.
In the didactic setting of Śānti Parva, Vyāsa lays down criteria for transmitting higher instruction, warning that people consumed by polemical logic and backbiting are not suitable students for this teaching.