Shloka 12
कामबन्धन-निवृत्ति तथा शान्तिलक्षण-उपदेशः | Release from Desire-Bondage and the Marks of Peace
जो धार्मिकताका ढोंग दिखानेके लिये अपने नख और बाल बढ़ाकर आया हो, अपने ही मुखसे अपने किये हुए धर्मका विज्ञापन करता हो, अकारण अन्निहोत्रका त्याग कर चुका हो अथवा गुरुके साथ कपट करनेवाला हो, ऐसा मनुष्य भी गृहस्थके घरमें अन्न पानेका अधिकारी है। वहाँ सभी प्राणियोंके लिये अन्न-वितरणकी विधि है। जो अपने हाथसे भोजन नहीं बनाते, ऐसे लोगों (ब्रह्मचारियों और संन्यासियों) के लिये गृहस्थ पुरुषको सदा ही अन्न देना चाहिये ।। विघसाशी भवेन्नित्यं नित्यं चामृतभोजन: । अमृतं यज्ञशेषं स्थाद् भोजनं हविषा समम्,गृहस्थको सदा विघस और अमृत अन्नका भोजन करना चाहिये। यज्ञसे बचा हुआ भोजन हविष्यके समान और अमृत माना गया है
vighaśāśī bhavennityaṃ nityaṃ cāmṛtabhojanaḥ | amṛtaṃ yajñaśeṣaṃ syād bhojanaṃ haviṣā samam ||
Dijo Vyāsa: Aun el hombre que llega con uñas y cabellos crecidos para fingir religiosidad; el que con su propia boca pregona el dharma que dice haber practicado; el que sin causa ha abandonado el agnihotra; o el que engaña a su maestro—también ese tiene derecho a recibir alimento en la casa del cabeza de familia. Pues allí rige la norma de distribuir comida para todos los seres. Y para quienes no cocinan con sus propias manos (como los brahmacārines y los saṃnyāsines), el dueño de casa debe dar alimento siempre. El cabeza de familia debe comer habitualmente vighasa, lo que queda tras alimentar a otros, y comer siempre lo llamado “amṛta”. Porque la comida que sobra del sacrificio se considera amṛta, y comerla se tiene por equivalente a consumir havis, la oblación sacrificial.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The householder’s meal should be ethically grounded in prior giving: first feed others and treat one’s own food as the sanctified remainder (vighasa/yajñaśeṣa), regarded as amṛta and comparable to sacrificial havis.
In Śānti Parva’s instruction on dharma, Vyāsa teaches norms of household life, linking daily eating to sacrificial ethics: the gṛhastha sustains society through hospitality and then partakes of the remainder as a consecrated act.