Shloka 7
भिक्षुलक्षणम्—एकचर्याः, अहिंसा, कैवल्याश्रमः
Marks of the Mendicant: Solitary Wandering, Non-Injury, and the Kaivalya-Discipline
कृष्यादीनीह कर्माणि सस्यसंहरणानि च । प्रज्ञावद्धिः प्रक्लृप्तानि यानासनगृहाणि च,देखा जाता है कि जगतमें बुद्धिसम्पन्न चेतन प्राणियोंद्वारा ही भूमिको जोतने आदिके कार्य, अनाजके बीजोंका संग्रह तथा सवारी, आसन और गृहनिर्माण--ये सब कार्य सदासे किये जाते हैं। यदि स्वभावसे ये कार्य हो जाते तो कोई इनमें प्रवृत्त ही न होता
kṛṣyādīnīha karmāṇi sasyasaṁharaṇāni ca | prajñāvaddhiḥ praklṛptāni yānāsanagṛhāṇi ca ||
Vyāsa dijo: En este mundo, labores como arar y otras faenas del campo, la recolección y el almacenamiento del grano, y también la fabricación y el uso de vehículos, asientos y moradas, todo ello es dispuesto y realizado por seres conscientes e inteligentes. Si tales actividades nacieran por sí solas, únicamente por obra de la naturaleza, nadie las emprendería deliberadamente. Así se ve que tras el sustento humano y el orden social hay esfuerzo intencional y discernimiento, no una espontaneidad ciega.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse argues for intentional human agency: essential worldly activities (farming, storing grain, building homes, making conveyances) are not automatic products of nature but are organized through intelligence and deliberate effort. Hence responsibility and purposeful action are central to sustaining life and society.
Vyāsa is explaining, in a reflective teaching context of Śānti Parva, that everyday civilization—food production, storage, transport, and shelter—depends on conscious planning by intelligent beings, reinforcing a moral-philosophical point about effort, choice, and accountability.